Дебелината не е предизвикана само од животните навики. Може да биде под влијание и на гените, околината и некои медицински состојби. Се проценува дека генетиката игра улога во 40 до 60 проценти од случаите.
Ризикот може да биде поголем ако лицето има тешкотии во пристапот до здрава храна, не вежба доволно или има одредени здравствени проблеми, како што е синдромот на полицистични јајници. Постојат различни генетски форми на дебелина. Некои се поврзани со промени во гените што можат да го нарушат чувството на глад и ситост, пишува Health.com.
Како гените влијаат врз ризикот од дебелина
Студиите спроведени на семејства и близнаци покажуваат дека генетиката игра улога во приближно 40 до 60 проценти од случаите на дебелина. Генетската предиспозиција може да се манифестира на три главни начини: како моногена, полигена или синдромична дебелина.
Моногената дебелина е резултат на мутација во еден ген. Најчесто, тоа се промени во генот „LEPR“, кои предизвикуваат недостаток на хормонот лептин или неговите рецептори. Лептинот е одговорен за создавање чувство на ситост, па затоа неговиот недостаток може да доведе до прејадување. Оваа форма на дебелина обично се дијагностицира во детството и понекогаш се нарекува дебелина со рана појава.
За разлика од моногената дебелина, полигената дебелина е резултат на комбинираното влијание на многу гени или мали варијации во гените познати како полиморфизми. Научниците досега идентификувале околу 500 гени поврзани со дебелината, вклучувајќи го и генот „FTO“. Одредена комбинација од овие генетски варијации може да влијае на склоноста на лицето да јаде висококалорична храна или да биде физички неактивно.
Синдромската дебелина е тешка форма на дебелина што се појавува многу рано, обично пред петгодишна возраст. Децата со оваа состојба честопати имаат и невроразвојни доцнења или дисморфни карактеристики или абнормалности на телото. Таа е поврзана со ретки генетски состојби како што се синдромите Барде-Бидл и Алстрем.
Улогата на факторите на животната средина
Сепак, генетиката не е единствената причина. Средините што поттикнуваат нездрави навики во исхраната и физичка неактивност, познати како „лишени средини“, исто така играат улога. Ваквите средини вклучуваат живеење во области со помалку дневна светлина, зависност од автомобили наместо одење, недостаток на достапна здрава храна, зголемено време пред екран и сиромаштија.
Покрај тоа, околината може да влијае и на самите гени; навиките во исхраната во раното детство можат да предизвикаат промени што го зголемуваат ризикот од дебелина подоцна во животот.
Постојат голем број други меѓусебно поврзани фактори на ризик за развој на дебелина. Одредени здравствени состојби, како што се синдром на полицистични јајници (PCOS), дијабетес, депресија и хипотироидизам (неактивна тироидна жлезда), предизвикуваат хормонални промени што можат да доведат до зголемување на телесната тежина.
Висококалорична исхрана, особено кога се комбинира со недостаток на вежбање, исто така води до зголемување на телесната тежина, а диетата богата со рафинирани јаглехидрати го зголемува ризикот од инсулинска резистенција и дијабетес тип 2. Ризикот за детето е исто така зголемен ако мајката пушела или била дебела за време на бременоста. Конечно, седечкиот начин на живот е еден од клучните фактори на ризик.
Лекување и превенција
Иако генетиката може да ве предиспонира кон дебелина, постојат начини за лекување и спречување на несакано зголемување на телесната тежина. Третманот вклучува промени во животниот стил, како што е балансирана исхрана, за што се препорачува соработка со нутриционист, и редовно вежбање, со цел околу 150 минути аеробна активност неделно со два дена тренинг за сила.
Важни се и квалитетниот сон, најмалку седум часа секоја вечер, и техники за управување со стресот, како што се јога или медитација. Во потешки случаи, кога промените во животниот стил не се доволни, вашиот лекар може да препорача лекови или операција.
Кога да побарате стручна помош
Ако сте загрижени за вашата тежина, корисно е да се консултирате со лекар. Тој или таа може да ве упати кај диететичар или нутриционист за да креира индивидуализиран план за управување со тежината и да ви помогне да ги разберете причините за вашето зголемување на телесната тежина.
Вашиот лекар може да го процени и вашиот ризик од поврзани болести како што се срцеви заболувања, дијабетес, апнеја при спиење и артритис. Ако дебелината влијае на вашето ментално здравје и предизвикува анксиозност, депресија или ниска самодоверба, се препорачува и разговор со професионалец за ментално здравје.
