Причините поради кои луѓето бараат психијатриска помош ретко се самите животни настани. Иако секојдневието носи тешки ситуации, како развод или болест, повеќето луѓе што минуваат низ такви искуства не бараат стручна помош. На лекар се обраќаат поради начинот на кој се чувствуваат – нервозно, преоптоварено, тажно или раздразливо.
Од психијатриска перспектива, овие чувства најчесто се поврзани со анксиозност или депресија. Текстот се фокусира на анксиозноста и нуди насоки за нејзино разбирање, слични на оние што ги користат и психијатрите. Сепак, важно е да се нагласи дека станува збор за општи насоки и дека процената на стручно лице е клучна. Вознемиреноста предизвикана од животните тешкотии станува психијатриски проблем дури кога трае подолго од очекуваното и значително го попречува секојдневниот живот, пишува „Psychology Today“.
Анксиозноста е реакција на зрелиот мозок на закана што ја доживуваме, но која не е јасно дефинирана. Изразот „зрел мозок“ се однесува на мозокот развиен по детството, додека недефинираната закана се разликува од стравот, кај кој опасноста е реална и очигледна. И децата можат да чувствуваат анксиозност, но тоа се случува поретко отколку кај возрасните. Кај нив, реакцијата на закана најчесто се манифестира преку силни емоционални испади.
Анксиозноста се манифестира на два главни начина: како општа анксиозност, која вклучува загриженост и напнатост, или како паника – ненадеен напад со силни телесни симптоми, како забрзано чукање на срцето, вртоглавица и отежнато дишење, проследени со интензивен страв.
Речиси сите психијатриски нарушувања можат да бидат проследени со анксиозност, поради што таа почесто е симптом на некоја друга состојба отколку самостојна дијагноза. Точната дијагноза зависи од возраста, другите симптоми и животните околности. Медицинските причини ретко се објаснување за анксиозноста, со исклучок на зголемената активност на тироидната жлезда.
Анксиозност во детството
Анксиозноста кај децата е поретка отколку кај возрасните, но нејзината зачестеност расте. Анксиозноста поради одвојување од родителите и фобиите кај децата од предучилишна возраст често се минливи. Од друга страна, анксиозниот темперамент, кој се препознава преку повлеченост, избегнување нови ситуации и непријатност во социјални контакти, може да укажува на подолготрајни тешкотии.
Врз развојот на анксиозноста влијаат и семејните односи, проблемите на училиште и семејната историја на психички нарушувања. Важно е симптомите навреме да се препознаат и проценат, а по потреба да се побара помош од детски психијатар или психолог.
Анксиозност во адолесценцијата
Во тинејџерската возраст, анксиозноста може да се манифестира преку напади на паника, понекогаш проследени со агорафобија, односно страв од напуштање на безбедното место. Слични симптоми можат да укажуваат и на депресија, која кај адолесцентите често се одразува врз училишниот успех и општествениот живот.
Анксиозноста и депресијата се тесно поврзани, често се појавуваат истовремено и имаат заеднички наследни фактори. Паничното нарушување е поврзано со зголемен ризик од развој на депресија. Адолесценцијата е и период во кој, иако ретко, можат да се појават првите знаци на потешки психички нарушувања.
Анксиозност во зрелата возраст
Дваесеттите години се преоден период во кој можат да продолжат обрасците од адолесценцијата или да се појават оние карактеристични за зрелата возраст. Кај луѓето на возраст од триесет до педесет години, новопојавената анксиозност најчесто е поврзана со депресија, освен ако не е реакција на некој голем животен стрес.
Таквите стресни настани се чести и вклучуваат развод, губење на работното место, финансиски проблеми, нови здравствени тешкотии или смрт на родител. Тоа се исклучително тешки периоди во кои вообичаените чувства на загуба можат да прераснат во силна анксиозност, а често и во депресија.
Анксиозност во подоцнежниот животен период
Во подоцнежната животна доба, од педесеттите до седумдесеттите години, новопојавената анксиозност исто така е поврзана со депресија, но со една важна разлика. Овој вид депресија биолошки се разликува од онаа што се појавува во помладата возраст, а кај пациентите обично нема семејна историја на депресија. Во такви случаи, психијатрите се соочуваат со прашањето за што всушност станува збор.
Дел од одговорот може да лежи во фактот дека тоа понекогаш е ран знак на деменција. Ризикот од развој на деменција кај овие пациенти се движи меѓу 25 и 35 проценти. Тој е поголем ако првата депресивна епизода се појави подоцна во животот, на пример на 75 наместо на 55 години, како и ако постојат други фактори на ризик за деменција.
Ако вие или некој ваш близок развиете анксиозност, првиот чекор не треба да биде пребарување на интернет за анксиозни нарушувања. Наместо тоа, важно е да се согледа кога започнала анксиозноста, за каков вид станува збор, што се случува во животот на лицето и дали се присутни други симптоми, особено депресија или когнитивни проблеми кај повозрасните луѓе.
Анксиозноста е симптом, но не мора да значи и дијагноза. Разбирањето на целокупниот контекст овозможува подобар увид во состојбата и помага да се избере соодветен третман.
