Додека во голем дел од Европа граѓаните сè уште плаќаат со готовина или банкарски картички, во Кина мобилниот телефон одамна стана главно средство за секојдневно плаќање. Од големите трговски центри во Шангај до малите улични продавници, рестораните и такси-возилата, доволно е да се скенира QR-код и трансакцијата е завршена за неколку секунди.
Она што особено ја издвојува Кина е фактот што оваа промена не се случи со укинување на готовината или со забрана на банкарските картички. Напротив, потрошувачите и трговците постепено го прифатија мобилното плаќање како поедноставно и попрактично решение.
Размерите на оваа трансформација се огромни. Според податоците на Народната банка на Кина, во текот на 2025 година банките обработиле повеќе од 231 милијарда мобилни платежни трансакции, со вкупна вредност од речиси 572 билиони кинески јуани. Тоа е просек од над 630 милиони трансакции дневно.
Овие податоци се однесуваат на мобилните плаќања обработени преку банкарскиот систем и не претставуваат исклучиво QR-плаќања во продавници. Но јасно покажуваат колку длабоко мобилните финансиски услуги се вкоренети во кинеската економија.
Според кинескиот Центар за информации за интернет-мрежата, на крајот од 2025 година околу 1,02 милијарди луѓе користеле онлајн плаќања, што претставува 90,3 проценти од интернет-корисниците во земјата.
Главните двигатели на промената се две платформи, Alipay и WeChat Pay, кои успеаа да го претворат телефонот во дигитален паричник.
Alipay се разви во рамки на електронската трговија на Alibaba, додека WeChat Pay ја искористи огромната популарност на апликацијата WeChat, преку која милиони луѓе секојдневно комуницираат, разменуваат пораки и користат различни дигитални услуги.
Наместо посебно да отвораат банкарска апликација, граѓаните добија можност преку истите платформи да плаќаат сметки, да купуваат производи, да нарачуваат храна, да користат превоз и да испраќаат пари на пријатели.
Токму поврзувањето на плаќањата со секојдневните активности се покажа како една од најголемите предности на кинескиот модел.
За малите трговци, пак, QR-кодот донесе значително поедноставување.
Наместо да набавуваат класичен ПОС-терминал, да го поврзуваат со платежна инфраструктура и да ги исполнуваат условите на картичните системи, многумина можеа да започнат со примање дигитални плаќања преку едноставен отпечатен код.
Купувачот го скенира кодот, го внесува износот и ја потврдува трансакцијата. Кај поголемите продавници процесот често е обратен – купувачот прикажува код на телефонот, а продавачот го скенира.
Така мобилните плаќања се проширија и на места каде што класичната картична инфраструктура беше помалку практична, како уличните пазари, малите киосци и семејните продавници.
Но ова не значи дека кинеските граѓани останале без банкарски картички.
Напротив, според податоците за крајот на 2025 година, во Кина биле издадени повеќе од 10,2 милијарди банкарски картички. Голем дел од нив се поврзани со дигиталните паричници, па средствата продолжуваат да доаѓаат од банкарски сметки, иако корисникот физички не ја користи картичката при плаќањето.
Со други зборови, картичката не мора да исчезне од финансискиот систем за да исчезне потребата секојдневно да се носи во паричникот.
Интересно е и тоа што кинеските власти денес мора да интервенираат за да ја заштитат употребата на готовината.
Од 1 февруари 2026 година се применуваат нови правила со кои се зајакнува обврската за прифаќање готовина во јуани. Целта е граѓаните што не користат мобилни плаќања, особено повозрасните лица, да не бидат исклучени од купувањето производи и користењето услуги.
Кина истовремено работи и на олеснување на плаќањата за странските туристи. Посетителите можат да поврзат одредени меѓународни Visa и Mastercard картички со Alipay или WeChat Pay и да плаќаат преку QR-кодови, без да поседуваат кинеска банкарска сметка.
Паралелно се развива и дигиталниот јуан, познат како e-CNY, но тој не треба да се меша со Alipay и WeChat Pay. Дигиталниот јуан е посебен проект на Кинеската централна банка, додека двете популарни апликации се комерцијални платежни платформи.
Кинескиот модел, сепак, има и свои предизвици. Големата зависност од две доминантни платформи отвора прашања за конкуренцијата, заштитата на личните податоци, можноста за следење на трансакциите и пристапот до плаќања кога нема интернет или кога не функционира мобилната апликација.
И покрај тоа, искуството на Кина покажува дека за масовно прифаќање нов начин на плаќање не е доволно само да постои технологијата.
Решението мора да биде лесно за користење, достапно и за најмалите трговци и доволно практично за граѓаните да го изберат наместо готовината или картичката.
Додека европските пазари сè уште во голема мера се потпираат на физички и бесконтактни картички, Кина покажа дека плаќањето може да се организира и поинаку.
И можеби најголемата поука е токму во тоа: иднината на плаќањето не мора да биде нова картичка или поскап терминал, туку едноставна функција на телефонот што граѓаните веќе го носат во џебот.