Македонските транспортни компании се соочуваат со сериозен проблем во работењето со Европската Унија. Професионалните возачи на камиони од земјите на Западен Балкан не можат да престојуваат во Шенген-зоната повеќе од 90 дена во период од 180 дена, а новиот електронски систем за евиденција на влезовите и излезовите дополнително го усложнува меѓународниот транспорт.
На проблемот денеска предупреди вицепремиерот и министер за транспорт Александар Николоски, кој од 23-от Виенски економски форум побара Европската Унија да понуди конкретно решение за професионалните возачи.
Според него, правилото што се применува за краткорочен престој во Шенген-зоната не прави доволна разлика меѓу туристите и возачите чија работа подразбира постојано патување низ европските земји.
Со новиот електронски систем, секој ден поминат во Шенген-зоната се евидентира, што го прави почитувањето на ограничувањето особено важно за транспортните компании.
За возач што редовно превезува стока кон Германија, Австрија, Италија или други европски пазари, дозволените 90 дена можат да станат сериозна пречка во организирањето на работата.
На пример, доколку професионален возач поминува просечно по пет дена неделно во Шенген-зоната, за 18 такви работни недели би го достигнал лимитот од 90 дена. Примерот е илустративен, бидејќи реалната пресметка зависи од конкретните датуми на влез и излез во подвижниот период од 180 дена.
Ова може да значи потреба од ангажирање дополнителни возачи, промена на транспортните рути и поголеми организациски трошоци за компаниите.
Проблемот не се однесува само на превозниците. Македонските производствени и извозно ориентирани компании зависат од навремена испорака на суровините и готовите производи, а секое нарушување на транспортните процеси може да влијае врз нивната конкурентност.
Николоски предупреди дека регионот речиси една година разговара за ова прашање, но сè уште нема политичко решение на европско ниво.
Тој посочи дека Македонија има склучено билатерални договори со неколку држави, но тие не го решаваат проблемот за целата Шенген-зона.
Според министерот, потребен е заеднички пристап на Европската Унија што ќе ја земе предвид специфичноста на меѓународниот товарен транспорт.
На Виенскиот економски форум беше отворено и прашањето за извозот на електрична енергија произведена од обновливи извори.
Николоски оцени дека европскиот механизам за прекугранично јаглеродно прилагодување, познат како CBAM, создава дополнителни финансиски оптоварувања за производителите на електрична енергија од Западен Балкан.
Според неговите изјави, во Македонија се засегнати повеќе од 500 милиони евра кредити од домашните банки, одобрени на компании што инвестирале во производство на електрична енергија.
Тој предупреди дека ограничувањата и дополнителните трошоци при извозот можат да ја намалат исплатливоста на инвестициите во соларни централи, ветерници и други обновливи извори. Износот од 500 милиони евра е податок наведен од министерот и не претставува потврда дека овие кредити се нефункционални или дека компаниите престанале да ги отплаќаат.
Двете прашања, транспортот и енергетиката, се директно поврзани со економската соработка меѓу Македонија и Европската Унија.
За домашните компании, решавањето на проблемот со професионалните возачи би значело поголема предвидливост при организирањето на транспортот, додека појасните услови за извоз на зелена енергија би можеле да придонесат за поголема сигурност на енергетските инвестиции.
Засега нема најавено конкретно европско решение за режимот на престој на професионалните возачи, ниту рок во кој би можело да се постигне договор.