Причината зошто евродизелот поскапе повеќе од бензинот лежи во структурата на глобалниот пазар на нафтени деривати и моменталната побарувачка за тоа гориво.
Дизелот е клучно гориво за индустријата и транспортот
Прво, дизелот е индустриско гориво. Тој се користи за камиони, бродови, градежна механизација, земјоделска механизација и голем дел од логистиката.
Кога има геополитички кризи или прекини во транспортот на нафта, побарувачката за дизел често расте побрзо отколку за бензин, бидејќи земјите и компаниите се стремат да обезбедат снабдување за клучните сектори на економијата.
Европа има недостиг од дизел со години
Второ, на европскиот пазар има структурен недостиг од дизел веќе неколку години. Европските рафинерии произведуваат помалку дизел отколку што му е потребно на пазарот, а претходно голем дел доаѓаше од Русија. По санкциите против Русија, Европа мора да го купува од подалечни пазари како што се Блискиот Исток или Индија, што автоматски ја зголемува цената.
Трето, моменталната криза на Блискиот Исток дополнително влијае на дизелот. Доколку постои ризик за транспорт преку Ормутскиот теснец, логистиката и поморскиот транспорт стануваат поскапи, а тоа директно се одразува на цената на дизелот бидејќи товарниот и транспортниот сектор го користи најмногу.
Постои и техничка причина. Дизелот и бензинот имаат различни берзански котации на деривати, а во последните недели, дизелот поскапе побрзо од бензинот на европскиот пазар.
Ккога државата ја одредува максималната цена на горивото, таа всушност ги следи тие меѓународни котации.
Затоа разликата е видлива сега: последен пат кај нас дизелот скокна за 14,5 денари, додека бензинот за 5 денари, бидејќи притисокот од меѓународниот пазар е многу посилен врз дизелот.
Дизелот има силно влијание врз инфлацијата
Од економска гледна точка, ова е важен сигнал. Зголемувањето на цените на дизелот е многу посериозно за инфлацијата отколку зголемувањето на цените на бензинот, бидејќи дизелот влијае на транспортот на храна, градежни материјали и речиси сите производи што се движат по патиштата.
Економистите често велат дека цената на дизелот е една од најважните цени во секоја економија, бидејќи го движи речиси целиот физички тек на стоки. За разлика од бензинот, кој е главно гориво за патнички возила, дизелот е гориво на економијата. Кога дизелот станува поскап, движењето на стоки низ економијата станува поскапо.
Поголемиот дел од транспортот во Европа и регионот се врши со камиони кои користат дизел. Секој производ што го гледате во продавницата – од леб до телевизори – поминал барем дел од патот со камион. Затоа, дури и релативно мало зголемување на цената на дизелот веднаш ги зголемува логистичките трошоци. Компаниите потоа ги пренесуваат тие трошоци на цената на производот, па инфлацијата почнува да се шири низ целата економија.
Растечките цени на горивата влијаат на храната, транспортот и градежништвото
Дизелот игра огромна улога и во земјоделството. Тракторите, жетварките, системите за наводнување и транспортот на жито речиси секогаш користат дизел. Кога неговата цена се зголемува, производството на храна станува поскапо, а тоа е една од најчувствителните ставки во секоја економија. Токму затоа владите многу внимателно ја следат цената на ова гориво.
Трет сектор кој е во голема мера зависен од дизелот е градежништвото. Градежните машини, багерите, камионите за бетон и транспортот на материјали работат речиси исклучиво на дизел. Кога станува поскап, растот на трошоците за изградба станува неизбежен, што влијае на цената на инфраструктурата, становите и големите проекти.
Поради сето ова, економистите често користат едноставна формула: дизелот е крвотокот на реалната економија. Додека бензинот повеќе зборува за потрошувачката на граѓаните, дизелот зборува за состојбата на индустријата, транспортот и производството.
Токму затоа владите често се обидуваат да го контролираат или ублажат порастот на неговата цена, бидејќи ненадејното зголемување на цената на дизелот може многу брзо да предизвика нов бран на инфлација.
