Добриот живот во голема мера зависи од здравите навики и долгорочната благосостојба. Многу луѓе не се свесни за клучната улога што ја игра метаболичкото здравје – односно способноста на телото да управува со енергијата, особено со регулирање на шеќерот во крвта, холестеролот, крвниот притисок и обемот на половината – во намалувањето на ризикот од хронични заболувања. Ендокринолозите истакнуваат дека постои еден јасен знак што укажува дека вашето метаболичко здравје е во добра состојба.
Пред сѐ, важно е да се објасни зошто е важно мислењето на ендокринолог. Ова се лекари специјализирани за ендокриниот систем, кој вклучува жлезди како што се хипофизата, тироидната жлезда, надбубрежните жлезди, панкреасот и гонадите. Тие дијагностицираат и лекуваат состојби како што се дијабетес, хипотироидизам, неплодност и менопауза, што значи дека се експерти за метаболичко здравје.
„Метаболичкото здравје не е дефинирано само според телесната тежина, туку и според тоа колку добро вашите хормонални и метаболички системи работат заедно. Од ендокринолошка перспектива, средниот век е време кога зачувувањето на мускулната маса и поддршката на чувствителноста на инсулин стануваат уште поважни. Средната возраст не значи дека метаболичкиот пад е неизбежен, туку бара повнимателен пристап прилагоден на секоја индивидуа“, вели за Параде Ранда Абделмасих, доктор по медицина, ендокринолог и доцент на Одделот за ендокринологија и метаболизам на Универзитетот во Тексас.
Со други зборови, целта не е да се постигне совршенство, туку да се одржи „физиолошка отпорност“. Ова е способноста на телото да се адаптира, да издржи и да се опорави од физички стрес, како што се интензивно вежбање, повреда или болест.
Клучен индикатор за добро метаболичко здравје
Дури и ако мислите дека се грижите многу за вашето тело, вашето метаболичко здравје можеби не е во врвна форма. Експертите се согласуваат дека еден индикатор најдобро ја одразува неговата состојба: чувствителноста на инсулин, или колку ефикасно вашето тело реагира на хормонот.
„Во ендокринологијата, инсулинот е многу повеќе од хормон што го регулира шеќерот во крвта. Тој е централен метаболички регулатор што влијае на тоа како телото ги обработува јаглехидратите, мастите и протеините. Кога ткивата правилно реагираат на инсулинот, енергијата се користи ефикасно, а метаболичкиот систем останува во рамнотежа. Како ендокринолог и лекар за дебелина, секојдневно се среќавам со инсулинска резистенција во мојата клиничка пракса. Често се развива долго пред да се дијагностицира дијабетес и долго пред пациентите да сфатат дека нешто не е во ред со нивниот метаболизам“, објаснува д-р Абделмасих.
Кога телото развива инсулинска резистенција, се обидува да компензира со производство на уште повеќе од хормонот. Со текот на времето, ова може да доведе до замастен црн дроб, дијабетес тип 2 и зголемен кардиоваскуларен ризик. Затоа чувствителноста на инсулин дава еден од најјасните увиди во метаболичката состојба на телото.
„Таа одразува колку ефикасно телото управува со енергијата на клеточно ниво“, додава д-р Абделмасих.
Како да ја проверите чувствителноста на инсулин
Лекарите користат комбинација од крвни маркери за да ја проценат реакцијата на вашето тело на инсулин, бидејќи не постои единствен тест што може да даде дефинитивен одговор. Честа почетна точка е тестот за гликоза во крвта на гладно, кој се прави откако ќе поминете најмалку осум часа без јадење. Зголемените нивоа може да укажуваат дека вашето тело не реагира на инсулин како што треба.
Лекарите често го проверуваат и вашето ниво на инсулин на гладно, што покажува колку инсулин произведува вашиот панкреас во мирување. Повисоките нивоа на инсулин, особено ако шеќерот во крвта ви е нормален или малку покачен, може да бидат знак дека вашето тело станува отпорно на него.
Друг клучен индикатор е хемоглобинот A1C (HbA1c), кој ги покажува вашите просечни нивоа на шеќер во крвта во текот на изминатите два до три месеци. Можеби ќе бидете замолени да направите и липиден профил, збир на тестови што ги мерат нивоата на масти во вашата крв.
Зошто тежината не е секогаш сигурен индикатор
Составот и физиологијата на телото се поточни индикатори за метаболички ризик од бројот на вагата.
„Телесната тежина не прави разлика помеѓу мускулите и мастите, ниту пак покажува каде е распределено масното ткиво“, објаснува д-р Абделмасих.
На пример, висцералната маст, која ги опкружува внатрешните органи, придонесува за воспаление и инсулинска резистенција, додека мускулната маса има заштитен ефект врз метаболизмот.
„Олимписки спортист лесно може да има индекс на телесна маса (ИТМ) над 25, како и седечка личност, но нивниот метаболички ризик би бил сосема различен“, вели ендокринологот д-р Џозеф Барера.
Како да се подобри метаболичкото здравје
Зголемувањето на физичката активност може да ја подобри чувствителноста на инсулин за само неколку дена.
„Тренингот за сила е особено важен и во ендокринологијата и во третманот на дебелина. Скелетните мускули го подобруваат внесувањето на гликоза и го подобруваат инсулинскиот одговор. Одржувањето и градењето на мускулите стануваат сè поважни со возраста и хормоналните промени“, вели д-р Абделмасих.
Прилагодувањата во исхраната исто така можат да направат голема разлика. Д-р Абделмасих ја нагласува важноста на соодветниот внес на протеини за зачувување на мускулите и избегнување на ултра-преработена храна.
Се препорачува и медитеранска диета, која дава приоритет на здравите масти и храната на растителна основа, а воедно создава дефицит на калории.
„За значително подобрување на метаболизмот е неопходно губење од најмалку 5 проценти од телесната тежина. Акцентот треба да биде на промените во исхраната, со ограничување на калориите и медитеранската диета“, објаснува д-р Хеберто Валдес, ендокринолог во „Baptist Health South Florida“.
Исто така е важно да се воспостават редовни и здрави навики на спиење и да се намалат нивоата на стрес. Одржувањето на доброто метаболичко здравје бара промени во животниот стил и усвојување одржливи навики, а не еднократни решенија.
