Срцев удар, мозочен удар, малигно заболување, сериозно оштетување на ’рбетот или тешка хронична болест. За дел од граѓаните во Македонија работниот век завршува многу порано отколку што планирале. Наместо да ја дочекаат старосната пензија, тие се принудени да побараат инвалидска. Некои по децении поминати на работа, други уште во своите четириесетти или педесетти години.
Но, кои заболувања најчесто ја одземаат работната способност и колку Македонци денес живеат од инвалидска пензија?
Податоците на Фондот за пензиско и инвалидско осигурување покажуваат дека бројот на корисници на инвалидска пензија во Македонија се намалува.
На крајот на 2020 година биле регистрирани 32.169 корисници, додека во декември 2024 година нивниот број се намалил на 25.445. Тоа значи дека за четири години бројот се намалил за повеќе од 6.700 лица. Во 2025 година регистрирани биле 24.028 корисници, додека податоците за 2026 година ќе бидат објавени во ноември годинава.
Но, помалиот број корисници не значи дека исчезнуваат болестите што можат да го прекинат работниот век.
Меѓу заболувањата што можат да предизвикаат трајно губење на работната способност се болестите на срцето и крвните садови, малигните заболувања, тешките невролошки состојби, болестите на мускулно-скелетниот систем и одредени психички нарушувања.
Сепак, јавно достапните македонски статистики не даваат доволно детална и ажурирана распределба по дијагнози за со сигурност да се утврди која болест е најчестата причина за доделување инвалидска пензија.
Здравствената статистика потврдува дека кардиоваскуларните и малигните заболувања се меѓу најголемите здравствени товари во земјата, иако податоците за заболувања и смртност не можат директно да се изедначат со причините за пензионирање.
Болеста не значи автоматски и пензија
Медицинските познавачи укажуваат дека кај тешките хронични заболувања голема улога имаат последиците што ги остава болеста врз секојдневното функционирање на човекот.
„Двајца пациенти со иста дијагноза не мора да имаат иста работна способност. Еден може да продолжи да работи со одредени ограничувања, додека кај друг болеста може да остави последици што целосно го спречуваат да ја извршува својата работа“, е медицинското објаснување за разликата меѓу дијагнозата и инвалидноста.
Особено чувствителни се работниците што извршуваат физички тешки задачи. Градежништвото, земјоделството, производството и транспортот се дејности во кои здравствените ограничувања можат сериозно да го отежнат продолжувањето на работата.
Човек што цел живот работел со товар, на нозе или во тешки услови, по сериозно оштетување на ’рбетот можеби веќе нема да може да се врати на истото работно место.
Но, тоа само по себе не значи дека автоматски ќе добие инвалидска пензија.
Според македонските прописи, потребно е да се утврди соодветен степен на губење на работната способност и да бидат исполнети законските услови. Процената ја врши надлежна комисија во рамките на Фондот на ПИОМ.
Колку години стаж се потребни?
Правото на инвалидска пензија не зависи само од здравствената состојба. Важни се и возраста, пензискиот стаж и причината поради која настанала инвалидноста.
Ако инвалидноста е последица на повреда на работа или професионална болест, правото може да се оствари без оглед на должината на пензискиот стаж.
За инвалидност предизвикана од болест или повреда надвор од работа важат поинакви услови. За лице постаро од 45 години, на пример, во законската рамка е предвиден услов од најмалку 12 години пензиски стаж. За помладите осигуреници постојат посебни правила.
Економските аналитичари го разгледуваат прашањето и од финансиска страна.
„Кога човек трајно ќе ја изгуби работната способност, семејството останува без неговата дотогашна заработка, а пензијата станува редовен извор на приходи. Колку ќе биде таа доволна за живот зависи од нејзината висина, трошоците за лекување и останатите приходи во домаќинството“, е економската логика зад ваквите случаи.
За семејствата дополнителен товар можат да бидат лековите, контролите, превозот до болница и рехабилитацијата.
Токму затоа постапката за утврдување инвалидност има големо значење за граѓаните што поради болест повеќе не можат да заработуваат како порано.
За нив инвалидската пензија не е прашање на избор дали сакаат порано да престанат со работа, туку можност да обезбедат редовен приход кога здравјето веќе не им дозволува да продолжат.
Б.З.М.