Сообраќајна несреќа со смртни последици, одземени пасоши, забрана за напуштање на државата и спектакуларно појавување среде Софија. Мистериозното бегство на Ива Михаилова, обвинета за тешко кривично дело во Македонија, повторно го отвори болното прашање кое со години ја бранува македонската јавност: дали поседувањето бугарски пасош претставува правен штит од одговорност и автоматска карта за слобода?
Додека македонското Министерство за внатрешни работи тврди дека во системот нема евиденција за нејзин излез, Михаилова од пред болницата „Пирогов“ во Софија ладнокрвно изјави дека границата ја поминала легално со лична карта. Овој случај неодоливо потсетува на филмско сценарио, но со реален и трагичен епилог на македонските патишта.
Дополнителен товар на приказната додава и фактот што нејзиниот татко, Симеон Михаилов, осуден во познатиот случај „Детонатор“, веќе со години го користи истиот рецепт за засолниште во Бугарија.
Институционален крах или дипломатски парадокс?
Во јавноста веднаш се наметна прашањето: Дали секој што има бугарски пасош во Македонија може да направи криминал и да очекува заштита од Софија?
Македонското МНР остро реагираше дека приемот на Михаилова на високо ниво во Софија ги подрива добрососедските односи. Од друга страна, бугарските власти, наместо итна депортација поради нелегално преминување, со оглед на тоа што документите ѝ се одземени во Македонија, најавија можност за доделување полициска заштита доколку се утврдело дека безбедноста ѝ е загрозена.
Правните експерти посочуваат дека овој феномен има две клучни димензии:
-Институционална немоќ: Фактот што лица со изречени мерки за безбедност успеваат да ги поминат границите (легално или илегално) покажува сериозни системски пукнатини во македонскиот безбедносен и правосуден апарат. Критиките во домашната јавност се насочени кон МВР за тоа како лица на „стоп-листи“ стануваат „невидливи“ за граничните премини.
-Правен парадокс на двојното државјанство: Бугарија, како и многу други земји, уставно е обврзана да ги штити своите државјани. Кога македонски граѓанин со бугарски пасош ќе пребегне во Бугарија, тој таму се третира исклучиво како бугарски државјанин. Бидејќи Бугарија (како и Македонија) по правило не ги екстрадира сопствените државјани, процесот на испорачување пред македонските судови станува правно речиси невозможен.
Овој случај јавноста го толкува како потврда на стравот дека двојното државјанство често се користи како „резервен излез“ за спас од правдата. Софија не ги штити експлицитно криминалците затоа што направиле криминал, туку затоа што строго ги применува своите закони за заштита на сопствените граѓани, без оглед на тоа што тие извршиле кривично дело во соседна земја.
Прашањето дали бугарскиот пасош е амнестија за криминал останува отворено, но реалноста покажува дека сè додека македонските институции имаат „пропустливи“ граници, а меѓународната правна помош се користи за политички калкулации, граѓаните ќе сведочат на случаи каде правдата запира на граничниот премин Делчево.
Дали Бугарија ќе дозволи нејзината територија да биде сигурна куќа за луѓе кои бегаат од одговорност за смртни последици, и дали Македонија конечно ќе ги затвори дупките во сопствениот безбедносен систем?
