МАКЕДОНИЈА

Што велат граѓаните за најавеното поскапување на струјата?

Новата година би можела да донесе и нови, повисоки сметки за струја. Најавите дека електричната енергија може да поскапи до пет отсто повторно го ставија семејниот буџет во прв план, особено кај граѓаните кои едвај ги покриваат месечните трошоци. Храната, сметките, лековите, горивото… Сè треба да се плати од истата плата или пензија, а струјата е трошок што никој не може да го избегне.

Поскапување до пет проценти на прв поглед можеби не изгледа многу, но за семејствата со поголема потрошувачка тоа би значело дополнителен расход секој месец. Особено во зима, кога електричната енергија се користи и за загревање на домовите.

Ако една сметка изнесува 3.000 денари, зголемување од пет отсто на вкупниот износ би значело дополнителни 150 денари. Кај сметка од 6.000 денари, разликата би била 300 денари. Сепак, ова е само илустративна пресметка, бидејќи евентуалното зголемување на тарифите не мора да значи дека конечната сметка ќе порасне за истиот процент.

Но, поскапувањето засега не е конечна одлука. Премиерот првично најави дека Владата работи на модел со кој евентуалното зголемување на цената би се ограничило на помалку од пет проценти, а во најновите изјави посочи дека државната компанија ЕСМ ќе понуди електрична енергија по истата цена како и претходната година.

„Ние како Влада, односно АД ЕСМ, на јавниот повик на ЕВН Хоум, ќе доставиме понуда која ќе биде со иста цена како минатата, значи нема да бара зголемување на цената“, изјави премиерот.

Сепак, тоа не значи дека поскапувањето е целосно исклучено. Конечната цена ќе зависи и од другите трошоци во енергетскиот систем, како и од регулаторните пресметки.

Економските анализи покажуваат дека поскапувањето на електричната енергија не ги погодува сите домаќинства подеднакво. За семејство со високи примања дополнителни неколку стотини денари можеби нема значително да го променат месечниот буџет. Но, кај пензионерите со ниски пензии, семејствата со минимални плати и домаќинствата што се греат на струја, секој дополнителен трошок има поголема тежина.

Економистите при анализата на ваквите поскапувања го земаат предвид и нивното можно влијание врз цените на другите производи и услуги. Електричната енергија е трошок за производителите, трговците и услужните дејности, па нејзиното поскапување може да се пренесе и врз крајните потрошувачи. Колкав би бил тој ефект, зависи од договорите за снабдување, производствените трошоци и условите на пазарот.

Според податоците на Државниот завод за статистика, просечната цена на електричната енергија за домаќинствата во првото полугодие од 2026 година била повисока за 1,3 отсто во споредба со истиот период претходната година.

Во меѓувреме, Владата најавува зголемување на домашното производство на електрична енергија, меѓу другото и преку поголемо искористување на капацитетите во РЕК Битола и ТЕЦ Осломеј. Целта е да се намали потребата од купување скапа струја од странство и да се задржи постојната цена за домаќинствата.

За граѓаните, пак, најважно е колку ќе треба да издвојат кога ќе пристигне следната сметка. Дали пет проценти поскапа струја би биле поднослив трошок или уште еден удар врз домашниот буџет? Дали платите и пензиите можат да ги следат зголемените трошоци и каде семејствата би штеделе доколку сметките продолжат да растат?

Токму овие прашања се во фокусот на анкетата со граѓаните, во пресрет на одлуката за цената на електричната енергија од јануари. Засега останува неизвесно дали сметките навистина ќе пораснат или ќе останат на сегашното ниво.

Б.З.М.