Македонската економија се наоѓа пред нов тест на издржливоста до крајот на годината, откако премиерот Христијан Мицкоски најави уште еден ребаланс на Буџетот. Оваа одлука веднаш ги запали алармите во јавноста и отвори низа клучни прашања: Дали државната каса навистина останува без пари, колку глобалните конфликти ги диктираат цените во нашите маркети и во кој правец се движи домашниот стандард под притисок на скапите енергенси?
Додека опозицијата предупредува на финансиска нестабилност и нови задолжувања, економските аналитичари и официјалните бројки упатуваат на сложена равенка во која Владата мораше да бира меѓу полнење на касата и заштита на куповната моќ на граѓаните.
Првата дилема што се наметна во јавноста е дали државата се соочува со ликвидносен колапс. Официјалните уверувања од Илинденска број 2 се децидни – пари во државната каса има, а исплатите на платите, пензиите и социјалните трансфери се одвиваат без никакви застои.
Сепак, потребата од дополнително прекројување на буџетот тешко меѓу 6 и 8 милијарди денари е реалност. Оваа „дупка“ не е резултат на потфрлање на економијата, туку на свесна владина стратегија. За да го ублажи ценовниот шок од скапата нафта, државата се откажа од значителен дел од приходите по основ на акцизи и ДДВ за горивата. Крајниот биланс е помалку пари во касата, но и пониски цени на бензинските пумпи од оние што реално би ги диктирал пазарот.
Блискиот Исток ја притиска македонската инфлација
Иако геополитички далечна, воената криза на Блискиот Исток директно се прелева во џебот на македонскиот потрошувач. Глобалните пазари реагираат нервозно на секоја ескалација, што ја одржува цената на суровата нафта на високо ниво.
Македонија, како изразено увозно зависна земја од енергенси, не е имуна на овие шокови. Иако домашната инфлација во изминатиот период покажа знаци на стабилизација и се движи во релативно подносливи рамки од 2,6% до 3,6%, блискоисточната криза останува „темниот облак“ над македонската економија. Меѓународните финансиски институции, како ММФ, веќе предупредија дека овие тензии се најголемиот инфлациски притисок на глобално ниво, што директно го оневозможува целосното смирување на цените на основните прехранбени производи кај нас.
Горивата како тивок кочничар на стопанството
Влијанието на високите цени на нафтените деривати врз домашната економија е двострано и исклучително силно. Од една страна, тие направија директен финансиски удар врз буџетот од околу 5 до 7 милијарди денари нереализирани приходи поради намалените давачки.
Од друга страна, горивата се крвотокот на домашното стопанство. Тие се примарен инпутен трошок за транспортниот сектор, земјоделството и преработувачката индустрија. Секој денар плус на пумпите автоматски ги зголемува производните трошоци на компаниите. Овој притисок или ги принудува бизнисите да ги покачат финалните цени на производите, што дополнително ја подгрева инфлацијата, или пак ги јаде нивните профити, што во превод значи помалку инвестиции и забавен економски раст.
Што следува?
Најавениот ребаланс ќе биде операција за „гаснење на пожари“ и релокација на средства таму каде што се најпотребни за да се затвори годината без потреси. Македонија во моментов има енергетска стабилност, но економската иднина во претстојните месеци останува заложник на светските берзи.
Предизвикот за креаторите на економските политики ќе биде како да се одржи деликатниот баланс: да се заштити стандардот на граѓаните, а притоа да не се преоптовари државниот долг кој во иднина ќе треба да го враќаат истите тие граѓани.
