На почетокот на годинава еврото беше една од најпопуларните валути на светските пазари. Инвеститорите очекуваа Европската централна банка (ЕЦБ) да продолжи со зголемување на каматните стапки, додека доларот го губеше својот сјај. Кон крајот на јануари, единствената европска валута се искачи на повеќе од 1,20 долари.
Девет месеци подоцна, таа доверба исчезна.
Еврото забележа четири последователни недели на пад, а претходно неделава неговата вредност се спушти на само 1,116 долари, што е најниско ниво во однос на доларот од мај 2025-та година.
Зад падот стојат две кризи што се случуваат истовремено: енергетскиот шок што Европа не може да го контролира и францускиот буџет што, се чини, никој не може да го прифати. Заедно, тие го променија начинот на кој инвеститорите го гледаат еврото, па сега сè повеќе се обложуваат на негов пад.
Растат сметките за гас
Првиот проблем е енергетиката, а сè започнува од Ормускиот Теснец. Испораките на течен природен гас (LNG) низ теснецот во голема мера се блокирани од почетокот на војната на САД со Иран. Европа увезува најголем дел од гасот што го троши, па мора да се натпреварува со другите региони и земји за преостанатите количини.
Референтната цена на гасот во Холандија на почетокот на неделава изнесуваше околу 73 евра за мегават-час. Тоа е приближно 120 проценти повеќе отколку пред една година.
Европските складишта за гас биле исполнети 71,5 проценти заклучно со 2-ри октомври, наспроти 82,6 проценти во истиот период минатата година, додека зимата веќе се приближува.
Цената на референтната нафта „Brent“ се движи околу 100 долари за барел. Од почетокот на годинава таа пораснала за повеќе од 60 проценти.
Повисоките цени на енергенсите веќе се одразуваат врз потрошувачките цени. Инфлацијата во еврозоната се забрзала на 3,8 проценти во септември, од 3,2 проценти во август, што е највисоко ниво од септември 2023-та година, според пресметките на „Eurostat“. Цените на енергенсите пораснале за 18,8 проценти на годишно ниво.
Кога повисоката инфлација веќе не му помага на еврото
Во нормални услови, ова би било поволно за еврото. Забрзаната инфлација ја поттикнува ЕЦБ да ги зголеми каматните стапки, а повисоките камати привлекуваат инвеститори што бараат подобар принос.
Но, овој пат таа логика не функционира.
Кон крајот на септември, пазарите очекуваа ЕЦБ дополнително да ги зголеми каматните стапки за околу три и пол пати. Сега очекуваат приближно две и пол зголемувања.
Минатата недела, претседателката на ЕЦБ, Кристин Лагард, ги олади ваквите очекувања. Таа посочи дека растечките трошоци за задолжување веќе ја забавуваат економијата и дека сè уште нема знаци оти повисоките цени на енергенсите се прелеваат врз платите.
Лагард на крајот повика ЕЦБ да реагира одмерено.
Така, еврото останува под притисок од инфлацијата, но без поддршката што би ја добило од повисоките каматни стапки.
За европските домаќинства и компаниите, последиците се многу пошироки од тргувањето со валути. Послабото евро го поскапува увозот што се плаќа во долари, што дополнително би можело да го засили енергетскиот шок, кој веќе ја намалува куповната моќ.
Како францускиот буџет влијае врз еврото?
Вториот удар доаѓа од Париз. Инвеститорите сега бараат значително повисок принос за да ѝ позајмуваат на Франција отколку на Германија.
Минатиот петок, разликата меѓу приносите на десетгодишните државни обврзници на двете земји се зголемила на повеќе од 1,4 процентни поени. Тоа е најголемата разлика од должничката криза во еврозоната во периодот 2011–2012 година.
Буџетот за 2027-ма година на францускиот премиер Себастијан Лекорни, кој предвидува заштеди од 43 милијарди евра, сè уште ја нема поддршката од мнозинството во парламентот.
Гувернерот на централната банка, Емануел Мулен, предупреди дека земјата ризикува да биде „задушена од каматните стапки“ ако не успее да се справи со јавните финансии.
Кога една голема земја од еврозоната изгледа како да носи поголем финансиски ризик, инвеститорите бараат дополнителен принос за да ги задржат вложувањата деноминирани во евра, а некои едноставно одлучуваат да поседуваат помалку од оваа валута.
Шпанија оваа недела внесе дополнителен политички ризик, откако премиерот Педро Санчес распиша предвремени парламентарни избори за 29-ти ноември.
Колку ниско може да падне еврото?
Банките имаат поделени мислења: едни очекуваат нови проблеми, додека други сметаат дека распродажбата на еврото отишла предалеку.
„ING“ гледа можност за натамошен пад доколку повторно се влоши состојбата на францускиот пазар на обврзници. И „Danske Bank“ очекува падот да продолжи.
Некои експерти сметаат дека борбата на Европа со високите цени на енергенсите ја става ЕЦБ во незгодна позиција, меѓу потребата да се зачуваат стабилните јавни финансии и борбата против инфлацијата.
Големиот број инвеститори што се обложуваат на падот на еврото, сепак, може да придонесе за негово закрепнување. Подобрите вести би можеле да ги натераат трговците што се обложиле против еврото повторно да го купуваат, со што би се забрзал евентуалниот раст.
Затоа, договор за францускиот буџет што ќе влее доверба, смирување на пазарите на обврзници или пад на цените на енергенсите би можеле да го прекинат негативниот тренд.
Сепак, за трајно закрепнување ќе биде потребно повеќе од тоа. Инвеститорите ќе мора да забележат подобрување на фискалните и економските перспективи на Европа за повторно да ја вратат довербата во еврото.