Македонија размислува за сериозна промена во начинот на наплата на патарините. Наместо возачите да плаќаат на фиксни наплатни станици, во иднина би можеле да плаќаат според реално изминатото растојание на автопатот. Новиот модел првично се разгледува за Коридорот 8, а неговото евентуално воведување отвора важно прашање, дали граѓаните ќе плаќаат повеќе или помалку за патување?
За македонските возачи патарините одамна се дел од секое подолго патување. Без разлика дали се оди од Скопје кон Охрид, од Велес кон главниот град или кон граничните премини со соседните земји, трошокот за користење на автопатиштата станува редовна ставка во семејниот буџет. Но додека повремените патници најчесто ја плаќаат патарината без многу размислување, за луѓето што секојдневно патуваат на работа, овие износи можат да се претворат во сериозен месечен расход.
Сега се отвора можност за поинаков систем. Според објавените информациите, Јавното претпријатие за државни патишта разгледува воведување затворен систем на наплата на Коридорот 8, по примерот на решенија што се користат во други земји. За разлика од постојниот модел, при кој се плаќа на фиксни наплатни станици, новиот концепт би овозможил надоместокот да се пресметува според растојанието што возачот навистина го поминал.
Државата собира десетици милиони евра од патарини
Колку е значаен овој систем за државата, најдобро покажуваат бројките. Според податоците на Јавното претпријатие за државни патишта, во првите шест месеци од 2026 година од наплата на патарини се собрани 1,92 милијарди денари, односно нешто повеќе од 31 милион евра. Тоа е за приближно 21,9 милиони денари повеќе во споредба со истиот период минатата година.
Според објавените податоци, приходите од патарини во 2025 година достигнале приближно 67,6 милиони евра заклучно со 23 декември. Тоа покажува дека станува збор за значаен и стабилен извор на средства за патната инфраструктура.
Но токму поради висината на наплатените средства, се поставува и прашањето што граѓаните добиваат за парите што ги плаќаат. Возачите очекуваат безбедни автопатишта, добро одржуван коловоз, јасна сигнализација и помалку застои, особено на делниците што секојдневно се користат за патување до работното место.
Што би значела новата наплата?
Кај затворениот систем, вообичаено се евидентира местото на влегување и излегување од автопатот, по што се пресметува надоместокот според изминатото растојание и категоријата на возилото. Ваквиот модел може да овозможи попрецизна наплата, особено кај возачите што користат само краток дел од одреден автопат.
За Коридорот 8 се подготвува физибилити студија вредна околу 336.000 евра, која треба да ги разгледа техничките и финансиските аспекти на евентуалното воведување затворен систем. Во анализата ќе треба да се утврди и каква инфраструктура е потребна на автопатските влезови и излези.
Сепак, важно е да се нагласи дека ова не значи автоматско воведување нови цени. Конечниот модел, тарифите и датумот на примена допрва треба да бидат утврдени.
А што е со вињетите?
Едно од прашањата што редовно се отвора во Македонија е дали наместо наплата на секоја патарина би било поисплатливо да се воведат временски вињети, по примерот на одредени европски држави.
Таквиот систем овозможува користење на определена патна мрежа во временски период за однапред утврден надоместок, што може да биде привлечно за возачите кои често патуваат.
Но надлежните засега не најавуваат преминување на таков модел. Наместо тоа, во фокусот е наплата според изминатите километри, со можност за користење современа електронска технологија.
За луѓето што секојдневно патуваат од Тетово, Куманово или Велес до Скопје, разликата меѓу двата модели може да биде значајна. Сепак, без конкретен ценовник не може да се утврди кој систем би бил финансиски поповолен за секој возач.
Електронската наплата веќе зема замав
Паралелно со плановите за нов модел, Македонија продолжува да ја развива електронската наплата на патарините. Според ЈПДП, електронските плаќања преку М-ТАГ и М-Кард учествуваат со околу 36 проценти од прометот на 11 наплатни станици каде што е воведен системот.
Од мај годинава, М-ТАГ уредите се достапни и преку продажните мрежи на Македонски телеком и А1 Македонија, со цел нивното користење да стане поедноставно за граѓаните.
Ова е важен чекор во модернизацијата, но не е исто што и целосен затворен систем на наплата. Новиот модел би барал дополнителни технички и организациски решенија.
Ќе возиме ли повеќе, а ќе плаќаме помалку?
Најважното прашање за граѓаните останува цената.
Ако новиот модел овозможи поправедна распределба на трошоците според реалното користење на автопатиштата, дел од возачите би можеле да имаат корист. Но ако се утврдат повисоки тарифи за километар или се прошири мрежата на делници за кои се наплаќа, конечниот трошок може да биде и поголем.
Затоа вистинскиот ефект од реформата ќе може да се оцени дури кога ќе бидат познати конкретните цени и услови.
За граѓаните не е најважно дали патарината ќе се плаќа на рампа, преку електронски уред или според поминат километар. Најважно е колку ќе ги чини патувањето и дали за тие пари ќе добијат побезбедни и подобро одржувани патишта.
