Прво земаат кредит за автомобил, па потоа уште еден за да ги покријат месечните трошоци. Кога ратите ќе станат преголеми, бараат нов кредит со кој ќе ги затворат старите. На хартија, сè изгледа како финансиско олеснување. Но за дел од граѓаните токму тука започнува проблемот, односно долгот не исчезнува, туку се префрла во нов договор, со нов рок и нова камата.
Во Македонија кредитот одамна не се користи само за поголеми инвестиции. Со позајмени пари се купуваат автомобили, се реновираат станови, се плаќаат неочекувани трошоци, а понекогаш се покрива и недостигот од пари до следната плата. Самото задолжување не е проблем доколку приходите овозможуваат редовна отплата. Проблемот започнува кога едно домаќинство има повеќе обврски, а секој нов месец носи иста дилема – која рата прво да се плати и колку пари ќе останат за живот.
Во такви ситуации, рефинансирањето често изгледа како спас. Наместо три различни рати, клиентот добива една. Наместо повеќе датуми за плаќање, има само еден. А ако рокот се продолжи, месечниот износ може значително да се намали. Тоа навистина може да биде корисно финансиско решение, особено кога новиот кредит има подобри услови. Но кога рефинансирањето се користи само за одложување на проблемот, а не и за намалување на задолженоста, семејството ризикува да остане заробено во постојан циклус на отплата.
Ратата се намалува, но долгот може да поскапи
Да земеме пример со граѓанин кој има преостанат долг од 300.000 денари, со каматна стапка од 8 проценти годишно и уште три години отплата. Неговата месечна рата би изнесувала приближно 9.400 денари. Ако истиот долг го рефинансира со нов кредит на шест години и со иста каматна стапка, ратата би се намалила на околу 5.260 денари.
На прв поглед, разликата е огромна. Секој месец на располагање му остануваат повеќе од 4.000 денари, што за домаќинство со ограничени приходи може да претставува значително олеснување.
Но кога ќе се погледне вкупната пресметка, сликата се менува. Кај првиот кредит, преостанатата камата би изнесувала приближно 38.400 денари. Кај новиот шестгодишен кредит, каматата би достигнала околу 78.700 денари. Тоа се повеќе од 40.000 денари дополнителен каматен трошок само поради продолжувањето на отплатата, без да ги сметаме евентуалните надоместоци и осигурувања.
Ова не значи дека рефинансирањето е лошо решение. Напротив, во одредени случаи може да донесе значителна заштеда. Но суштинската грешка е кога клиентот ја споредува само висината на старата и новата месечна рата, без да провери колку вкупно ќе плати до последниот ден од договорот.
Најопасниот момент е кога банката ќе понуди и дополнителни пари
При рефинансирањето понекогаш се појавува можност клиентот, покрај средствата за затворање на старите обврски, да добие и дополнителен износ на располагање. За човек кој со месеци се бори со тесен буџет, ваквата понуда може да изгледа привлечно.
Но токму тука треба да се направи разлика меѓу финансиска потреба и создавање нов долг.
Ако клиентот има обврски од 300.000 денари и земе нов кредит од 400.000 денари, неговата вкупна главница не е намалена, туку зголемена за дополнителни 100.000 денари. Дури и ако месечната рата е пониска поради подолгиот рок, финансиската изложеност станува поголема.
Проблемот може да се продлабочи ако дополнителните средства се потрошат за секојдневни потреби, а старите навики не се променат. По неколку месеци, истиот клиент повторно може да се најде во ситуација да бара нов извор на финансирање.
Така рефинансирањето, кое требало да биде излез од задолженоста, станува само уште една етапа во нејзиното продолжување.
Кога кредитот престанува да биде помош, а станува начин на живот
Податоците на Народната банка покажуваат дека кредитната активност во Македонија продолжува да расте. Во август 2026 година, вкупните кредити биле повисоки за 13,6 проценти на годишно ниво, при што раст е забележан и кај домаќинствата и кај компаниите.
Сам по себе, ваквиот раст не е доказ за презадолженост. Кредитирањето може да ја поттикне потрошувачката, купувањето станови и економската активност. Но во услови кога дел од граѓаните веќе имаат повеќе месечни финансиски обврски, важен станува квалитетот на новото задолжување, а не само неговиот обем.
Постои значителна разлика меѓу човек што зема кредит за инвестиција која може да ја отплаќа и човек што постојано позајмува за да ги покрие претходните долгови. Првиот користи финансиски производ за определена цел. Вториот можеби веќе има проблем во структурата на приходите и расходите.
Особено загрижувачка е ситуацијата кога редовните приходи се доволни само за минималните месечни обврски, но не и за нормално покривање на секојдневните потреби. Тогаш и најмал непредвиден трошок може да предизвика ново задолжување.
Излезот не е секогаш во уште еден кредит
За граѓаните што имаат повеќе кредитни обврски, првиот чекор треба да биде целосна пресметка на задолженоста. Не само колку изнесуваат месечните рати, туку колкав е преостанатиот долг, кои каматни стапки се применуваат, колку трае отплатата и колкав е вкупниот износ што треба да се врати.
Потоа може да се разгледа дали постои можност за рефинансирање со пониска вкупна цена, реструктурирање на обврските или договор со доверителот за поодржлива динамика на плаќање.
Важно е клиентот да ја спореди и стапката на вкупни трошоци, бидејќи таа помага да се согледаат каматата и применливите дополнителни трошоци на кредитот.
Но ако месечните расходи редовно ги надминуваат приходите, ниту продолжувањето на рокот ниту новата позајмица сами по себе нема да го решат основниот проблем.
Најголемата финансиска замка не е секогаш кредитот што не можете да го вратите. Понекогаш е кредитот што редовно го плаќате, но само затоа што постојано земате нов за да го затворите стариот.
