На прв поглед, сликата од хрватското приморје во август не остава простор за дилема – плажите се полни, рестораните работат со полна пареа, на патиштата има колони, а во најпопуларните туристички места секојдневно престојуваат десетици илјади гости.
Само во Истра во средината на август се одмораат околу 250.000 туристи.
Сепак, зад оваа навидум идеална туристичка сезона се случува нешто необично. Додека хотелите и камповите бележат добра пополнетост, дел од сопствениците на приватни апартмани и куќи за одмор сè уште имаат слободни термини.
Не значи дека туристите исчезнале. Напротив, се променил начинот на кој резервираат.
Наместо да обезбедат сместување два, три или шест месеци пред летувањето, сè повеќе туристи намерно чекаат до последните денови пред патувањето.
Причината е едноставна – очекуваат сопствениците на празните апартмани да ги намалат цените, а тоа создава сосема нова игра меѓу туристите и изнајмувачите.
Гостинот знае дека празен апартман вечерва за сопственикот утре веќе нема никаква вредност. Ако ноќевањето денес се продава за 100 евра, а никој не го резервирал, многу поисплатливо е сопственикот да го понуди за 70 или 80 евра отколку да остане празен. Токму на тоа сметаат туристите.
Претседателката на Здружението за семејно сместување во Истра, Лорена Џон, објаснува дека гостите годинава сè почесто резервираат само неколку дена пред пристигнувањето, поради што сопствениците мора да се приспособат на новите навики.
Големата понуда на приватно сместување дополнително им оди во прилог на туристите. Кога на платформите за резервации има десетици слободни апартмани во исто место, гостинот има луксуз да чека, да споредува и да ја следи цената. А сопственикот го нема истиот луксуз.
Некогаш 20 проценти се продаваа во последен момент – сега сликата е обратна
Колку драстично се променил пазарот најдобро покажуваат оценките од туристичкиот сектор.
Борис Жгомба, претседател на Здружението на туристички агенции при Хрватската стопанска комора, вели дека порано само последните 20 проценти од капацитетите се продавале непосредно пред пристигнувањето на гостите.
Годинава, според неговата оценка, ситуацијата е практично обратна – дури 80 проценти од непродадените капацитети се обидуваат да најдат гостин во последен момент.
За туристот тоа може да биде можност. За сопственикот на апартман – сериозен проблем.
Порано, до почетокот на летото еден изнајмувач можел приближно да знае како ќе му изгледаат јули и август. Денес може да влезе во неделата со неколку празни апартмани, а дури два или три дена подоцна да дознае дали ќе има гости.
Тоа значи секојдневно следење на резервациите, конкуренцијата и цените.
Особено интересна е промената кај куќите за одмор.
Таквите објекти традиционално се резервираа многу порано од обичните апартмани – неретко шест месеци, па дури и една година однапред. Сега и таму правилата се менуваат.
Претставници од туристичкиот сектор велат дека денес дури и резервација направена еден месец пред пристигнувањето може да се смета за „last minute“, нешто што до пред неколку години било тешко замисливо за овој тип сместување.
Туристите ја сфатија математиката
Однесувањето на гостите има економска логика. Ако туристот резервира во февруари, сопственикот има уште пет или шест месеци да го продаде истиот термин на некој друг. Неговата преговарачка позиција е силна.
Ако истиот апартман е празен три дена пред пристигнувањето, ситуацијата е сосема поинаква. Секој ден без гостин е приход кој повеќе не може да се надомести.
Затоа дел од сопствениците во последен момент се подготвени да понудат попуст, да го намалат минималниот број ноќевања или да понудат подобри услови само за да не им остане празен термин. Туристите очигледно го препознаа тоа.
Секако, ваквата тактика носи и ризик. Семејство кое ќе тргне кон Јадранот без навремена резервација можеби ќе заштеди, но може и да остане без добра локација, апартман блиску до плажа или сместување што одговара на неговите потреби.
Во најпопуларните места и најбараните датуми чекањето до последен момент може да биде скапа грешка. Но годинава очигледно сè повеќе туристи се подготвени да ризикуваат. И тоа може да биде една од најважните промени во туризмот на Јадранот.
Голем број туристи повеќе не прашуваат само: „Каде ќе одиме ова лето?“
Прво гледаат што останало слободно и по која цена.
За приватните изнајмувачи тоа значи дека старата формула – да го постават апартманот на платформа, да одредат цена и да чекаат резервации – веќе не функционира толку едноставно.
Конкуренцијата е голема, гостите имаат огромен избор, а цените можат да се споредат за неколку секунди.
Хрватска и понатаму е полна со туристи. Само Истра со околу 250.000 гости во средината на август доволно зборува за интересот. Но полна дестинација повеќе не значи автоматски и полн апартман.
Туристите научија да чекаат. А кога гостинот има избор, додека сопственикот има празен кревет кој утре веќе не може да го продаде за вчера – цената почнува да работи во корист на туристот.
