Американските и израелските претставници дознаа за важен развој во понеделникот, бидејќи врховниот лидер на Иран, Моџтаба Хамнеи, им нареди на преговарачите да се движат кон договор за прв пат од почетокот на војната, потврдија за „Аксиос“ израелски и регионален функционер и друг извор запознаен со преговорите.
Додека Трамп јавно се закани со тотално уништување, имаше знаци на дипломатски пресврт зад сцената, иако дури и извори блиски до претседателот не знаеја каков ќе биде исходот сè додека не беше објавен прекинот на огнот.
Американските сили на Блискиот Исток и претставници на Пентагон во последните часови се подготвуваа за голема кампања за бомбардирање против иранската инфраструктура и се обидуваа да проценат во која насока оди Трамп. „Немавме поим што ќе се случи. Беше лудо“, рече еден функционер за одбрана.
Регионалните сојузници се подготвуваа за невидена иранска одмазда, додека во Иран некои цивили ги напуштија своите домови за да ги избегнат најтешките напади. Извештајот на „Аксиос“ за преговорите што досега спречија ескалација се базира на разговори со 11 извори запознаени со процесот.
Виткоф беше незадоволен од првата верзија на иранскиот предлог
Во понеделник наутро, додека Трамп беше меѓу собраните на прославата на Велигден во Белата куќа, американскиот претставник Стив Виткоф водеше интензивни телефонски разговори. Виткоф им кажа на медијаторите дека американската страна го добила иранскиот контрапредлог од десет точки, кој го нарече „катастрофа, дебакл“, рече извор директно запознаен со ситуацијата.
Она што следеше беше она што изворите го опишаа како „хаотичен“ ден на промени во предлогот, при што пакистанските медијатори донесоа нови верзии меѓу Виткоф и иранскиот министер за надворешни работи Абас Арагчи, додека египетскиот и турскиот министер за надворешни работи се обидоа да ги премостат разликите.
До понеделник вечерта, медијаторите добија одобрение од САД за ажуриран предлог за двонеделно примирје. Одлуката потоа остана кај Хамнеи, кој, според изворите, активно учествуваше во процесот во понеделник и вторник.
Неговото учество се одвиваше во строга тајност и со големи тешкотии. Поради заканата од атентат од страна на Израел, Хамнеи комуницираше главно преку курири кои доставуваа пораки.
Ванс од Унгарија разговараше со Пакистанците
Регионален извор вели дека Арагчи одиграл важна улога во преговорите и во убедувањето на командантите на Револуционерната гарда да го прифатат договорот. Кина, исто така, го советуваше Иран да бара излез од конфликтот. И покрај сè, сите клучни одлуки во понеделник и вторник поминаа преку Хамнеи. „Без неговото зелено светло, немаше да има договор“, забележа регионален извор.
До вторник наутро, беше јасно дека се постигнува напредок, но тоа не го спречи Трамп да издаде една од неговите најостри закани: „Цела цивилизација ќе исчезне вечерва“.
Одредени американски медиуми објавија дека Иран ги прекинува преговорите, но извори вклучени во процесот му кажаа на Аксиос дека тоа не е вистина и дека имало напредок. Во тоа време, потпретседателот Џ.Д. Ванс водеше разговори од Унгарија, првенствено со пакистанската страна.
Во исто време, израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху беше во чест контакт со Трамп и неговиот тим во текот на денот, иако во Израел растеше загриженоста дека ја губат контролата врз процесот. Околу пладне по источно време во вторник, имаше општо разбирање дека страните се ближат кон двонеделно примирје.
Трамп доби потврда од Нетанјаху дека ќе се придржува до примирјето
Три часа подоцна, пакистанскиот премиер Шехбаз Шариф ги објави условите на платформата X и ги повика двете страни да ги прифатат. Трамп веднаш почна да добива повици и пораки од тврдокорни сојузници кои го повикуваа да се откаже од предлогот.
Конфузијата околу неговите намери беше толку голема што дури и луѓето што разговараа со него само еден или два часа претходно сè уште веруваа дека тој ќе го отфрли примирјето, сè додека не го прифати. Кратко пред да ја објави својата одлука, Трамп разговараше со Нетанјаху за да добие потврда дека ќе се придржува до примирјето.
Потоа разговараше со пакистанскиот фелдмаршал Асим Мунир за да го запечати договорот. На американските сили им беше наредено да ги прекинат операциите 15 минути по објавата на Трамп.
Преговори во Пакистан во петок
Арагчи потоа рече дека Иран ќе се придржува до прекинот на огнот и ќе го отвори Ормутскиот теснец за бродови што дејствуваат „во координација со иранските вооружени сили“. Останува нејасно до кој степен Иран ќе дозволи продолжување на поморскиот сообраќај и колку долго Нетанјаху ќе се држи до прекинот на огнот.
Висок израелски функционер објасни за „Аксиос“ како Нетанјаху добил гаранции дека САД ќе инсистираат во мировните преговори Иран да се откаже од својот нуклеарен материјал, да престане со збогатувањето и да се откаже од својата балистичка програма.
Се очекува Џ.Д. Венс да ја предводи американската делегација на разговорите закажани за петок во Пакистан, што е најважната задача во неговата политичка кариера досега. Сè уште постојат големи разлики помеѓу американската и иранската визија за договорот, што остава реална можност војната да продолжи.
