Нападите веќе ја погодија воената инфраструктура на малиот ирански остров во Персискиот Залив – но ако нафтените постројки бидат следни цел, глобалната економија би можела да се соочи со сериозен шок. Островот Харг е клучна точка за извозот на нафта на Иран, а со тоа и за неговата економија. Секој напад врз енергетската инфраструктура на островот би можел да има сериозни последици за глобалниот пазар на нафта, кој веќе е во огнот.
Загриженоста за поширока енергетска криза дополнително се зголеми во понеделник, бидејќи војната на Блискиот Исток продолжи, додека Ормутскиот теснец, клучен енергетски превоз, остана затворен за многу танкери. Околу 20 проценти од светската трговија со нафта нормално поминува низ овој теснец.
Вниманието сега се свртува кон островот Харг, главниот центар за извоз на нафта на Иран. Американскиот претседател Доналд Трамп се закани дека ќе ја таргетира нафтената инфраструктура на островот ако Техеран не дозволи бродовите повторно да поминат низ теснецот – потег што Вашингтон досега го избегнуваше.
Значењето на островот Харг лежи во неговата улога како централна точка на извозниот систем на Иран. Околу 90 проценти од извозот на сурова нафта од Иран ја напушта земјата преку овој остров, а поголемиот дел се извезува во Кина и други азиски пазари.
Сместен во северниот дел на Персискиот Залив, островот Харг е релативно мал – долг околу осум километри и широк помеѓу четири и пет километри – но има развиена инфраструктура, вклучувајќи резервоари за складирање, нафтоводи и терминали за товарење нафта на море.
Нафтоводи од некои од најголемите нафтени полиња во Иран течат кон овој остров, пред суровата нафта да се натовари на танкери.
Извозот на нафта продолжува да биде еден од главните извори на приходи за иранската влада, што го прави островот Харг клучен економски ресурс. Терминалите на островот можат да обработуваат приближно 1,3 до 1,6 милиони барели сурова нафта дневно, благодарение на длабоките води што им овозможуваат на најголемите танкери да се закотват.
Според анализата на JPMorgan Chase, во деновите пред неодамнешната ескалација во регионот, Иран го зголеми извозот од островот Харг на речиси рекордно ниво.
Помеѓу 15 и 20 февруари, испораките наводно надминале три милиони барели дневно, што укажува дека Техеран го зголемил извозот пред можните прекини.
Минатата недела, САД и Израел објавија дека таргетирале воени цели на островот. Во објава на социјалните медиуми, Доналд Трамп изјави дека САД „целосно ги уништиле“ воените објекти на таа локација.
Тој предупреди дека ако Иран се меша во поморскиот сообраќај во Ормутскиот теснец, Вашингтон би можел да ја преиспита својата одлука да не ја таргетира нафтената инфраструктура на островот.
Иранските медиуми потоа објавија дека Техеран се заканил со возвратна акција, наведувајќи дека во случај на напад врз неговите објекти, би можел да ја таргетира енергетската инфраструктура поврзана со американските компании во регионот.
Глобални економски последици
Аналитичарите предупредуваат дека нападот врз терминалите за извоз на островот Харг би можел да отстрани помеѓу 1,5 и 2 милиони барели нафта дневно од светскиот пазар.
Тоа би можело да претставува околу три до четири проценти од глобалната трговија со сурова нафта по море, според Рукаја Ибрахим, стратег за стоки во фирмата за истражувачки инвестиции BCA.
Азиските економии, вклучително и Кина, се сметаат за особено изложени, бидејќи се во голема мера зависни од снабдувањето со нафта од Блискиот Исток.
„Нападот врз нафтената инфраструктура на островот Харг не само што би го загрозил извозот на Иран, туку би го зголемил и ризикот од поширок напад врз енергетската инфраструктура во регионот“, рече Ибрахим.
Таа додаде дека таквата ескалација би можела да ја зголеми цената на нафтата до 120 долари за барел.
Од почетокот на војната, цените на суровата нафта Брент се зголемија за 42 проценти, додека WTI скокна за 47 проценти, според Џим Рид, глобален раководител на макро истражувања во Дојче Банк.
Ризик од поширока одмазда
Аналитичарите предупредуваат дека најголемиот ризик е можна поширока ескалација насочена кон енергетската инфраструктура низ целиот регион. Нафтоводите изградени за заобиколување на Ормутскиот теснец, исто така, би можеле да бидат потенцијални цели.
„Особено, нападите врз нафтоводот Исток-Запад во Саудиска Арабија и нафтоводот Абу Даби во Обединетите Арапски Емирати, кои се користат за пренасочување на нафтените текови нарушени од затворањето на Ормутскиот теснец, би имале значително влијание“, рече Ибрахим.
Тимот за истражување на пазарот на стоки на JPMorgan, исто така, верува дека нападот врз островот Харг би можел да предизвика одмазда во Ормутскиот теснец или напади врз клучната енергетска инфраструктура во регионот.
Банката издвои неколку стратешки важни нафтени центри кои би можеле да бидат ранливи, вклучувајќи го Рас Танура во Саудиска Арабија, рафинеријата за нафта Абкаик, како и Фуџаира во Обединетите Арапски Емирати. Прекинот во работењето на кој било од овие објекти дополнително би го намалил глобалното снабдување со нафта.
Во меѓувреме, аналитичарите велат дека активирањето на резервниот производствен капацитет на земјите извознички би можело да обезбеди само ограничено олеснување. Повеќето од овие резервни капацитети се наоѓаат во земјите-членки на ОПЕК, чиј извоз зависи и од Ормутскиот теснец.
„Додека не се отвори теснецот, овие дополнителни капацитети не можат лесно да стигнат до светските пазари“, рече Ибрахим.
Што е следно?
Останува неизвесно дали Соединетите Американски Држави конечно ќе одлучат да ја таргетираат нафтената инфраструктура на островот Харг.
Сепак, самата можност за такво сценарио дополнително ја зголемува нервозата на глобалните пазари, додека инвеститорите внимателно ги следат настаните околу Ормутскиот теснец.
„Влијанието врз глобалниот раст во голема мера ќе зависи од тоа колку долго ќе трае конфликтот и дали Ормутскиот теснец ќе остане затворен. Продолженото нарушување на снабдувањето со нафта би можело да ги зголеми инфлаторните очекувања, да ги оптовари глобалните пазари и да го зајакне американскиот долар“, заклучи Ибрахим.
