На хартија, потрошувачите се добро заштитени. Закони има, правилници има, постојат и институции кои треба да ги спроведуваат. Но во пракса, приказната изгледа поинаку. Граѓаните често остануваат сами кога ќе се соочат со неквалитетен производ, погрешна цена на каса или со одбивање на рекламација.
Трговците се должни да ги почитуваат правата на купувачите, но многумина од нив тоа го прават само формално.
Потрошувачите велат дека кога ќе се пожалат за неисправен производ или за услуга што не одговара на ветеното, најчесто наидуваат на затворени врати.
Прво им се вели дека „таков е системот“, потоа дека „нема услови за враќање“, а понекогаш разговорот завршува со едноставно кревање раменици.
„Законот јасно предвидува можност за рекламација, враќање на производ или замена. Но проблемот е што примената е селективна“, објаснуваат познавачи на потрошувачките права.
Според нив, голем дел од граѓаните и не се обидуваат да поднесат пријава, бидејќи се убедени дека ништо нема да се промени.
И тука се создава еден чуден круг. Законот постои, институциите постојат, но ретко кој навистина ги користи механизмите што се предвидени. Експерти предупредуваат дека токму тоа ги охрабрува несовесните трговци да продолжат со истата практика.
„Проблемот не е во законската рамка. Таа е релативно солидна и во многу делови усогласена со европските стандарди. Проблемот е во спроведувањето и во контролата“, велат аналитичари кои ја следат оваа проблематика.
Во секојдневието тоа се гледа на најобични примери. Потрошувач купува апарат кој престанува да работи по неколку дена. Наместо брза замена, следуваат објаснувања дека мора да се испрати на сервис, дека процедурата трае, дека „така стои во правилникот“. Денови минуваат, понекогаш и недели. И на крајот, човекот се откажува.
Или, друга сцена. На рафтот стои една цена, на касата се појавува друга. Кога купувачот реагира, му се вели дека станува збор за „грешка во системот“. Понекогаш ја корегираат цената. Понекогаш не. Сè зависи од расположението на продавачот, од гужвата, од тоа колку човек има трпение…
Експерти предупредуваат дека ваквите ситуации не се само ситни недоразбирања, туку симптом на поширок проблем. Кога законите постојат, а не се применуваат, се губи довербата во системот. А без доверба, и најдобриот пропис останува само текст на хартија.
„Потребна е поактивна инспекција и поголема информираност на граѓаните. Луѓето мора да знаат дека имаат право да се пожалат, но и институциите мора да реагираат побрзо“, велат познавачи на пазарните правила.
Зашто во спротивно… законите ќе продолжат да стојат во службените весници, а потрошувачите ќе се снаоѓаат сами. И секој ќе си мисли дека проблемот е само негов. А всушност не е.
Ако ништо друго, барем едно прашање останува да виси во воздухот. Ако законите ги штитат потрошувачите, зошто тие толку често се чувствуваат незаштитени?
Понекогаш одговорот е непријатно едноставен. Законот постои. Но ретко кој го спроведува до крај.
А кога тоа ќе се случи… правилата почнуваат да личат повеќе на препорака отколку на обврска.
Б.З.М.
