Земјите-членки на Европската Унија денес дадоа конечно одобрение за забраната за увоз на руски гас до крајот на 2027 година, со што политичката одлука за прекинување на енергетските врски со Москва за прв пат се претвори во правно обврзувачки акт.
Одлуката доаѓа речиси четири години по руската инвазија на Украина и означува еден од најзначајните чекори на ЕУ во напорите за намалување на финансирањето на руската воена економија.
На министерскиот состанок во Брисел, законот беше поддржан од речиси сите членки на Унијата, додека Унгарија и Словачка гласаа против него, а Бугарија се воздржа. Унгарија објави дека ќе го оспори законот пред Судот на правдата на Европската Унија.
Забраната беше усвоена со мнозинска постапка, што овозможи нејзино донесување и покрај противењето на Будимпешта и Братислава, кои сè уште во голема мера зависат од руските извори на енергија и се стремат да одржат блиски политички и економски врски со Москва.
Според договорот, Европската Унија целосно ќе го суспендира увозот на руски течен природен гас (LNG) до крајот на 2026 година, додека испораките на руски гас преку гасоводи ќе бидат забранети најдоцна до 30 септември 2027 година. Законот предвидува можност за поместување на тој рок до 1 ноември 2027 година, доколку некоја земја-членка има сериозни тешкотии со полнењето на складиштата за гас од неруски извори пред зимската сезона.
Пред почетокот на војната во Украина во 2022 година, Русија снабдуваше повеќе од 40 проценти од потребите на Европската Унија за гас. Според најновите достапни податоци на ЕУ, тој удел падна на околу 13 проценти до 2025 година. Сепак, некои членки продолжуваат да купуваат руска нафта, гас од цевководи и LNG, што е во спротивност со политичката поддршка за Украина и напорите за ограничување на приходите од енергија на Москва.
Податоците од Центарот за истражување на енергијата и чистиот воздух (CREA) покажуваат дека петте најголеми увозници во ЕУ потрошиле околу 1,4 милијарди евра минатиот месец за руски енергетски производи, главно гас и LNG. Најголем купувач беше Унгарија, пред Франција и Белгија.
За разлика од нафтата, за која ЕУ веќе воведе санкции за поморски увоз од Русија во 2022 година, гасот никогаш не беше вклучен во санкциите, бидејќи таквата одлука би барала едногласна согласност од сите 27 земји-членки.
Новиот закон им забранува на компаниите да склучуваат нови договори за увоз на руски гас, додека постојните договори ќе мора да се раскинат или постепено да се укинат за да се исполнат пропишаните рокови. Увозот според краткорочни договори потпишани пред 17 јуни 2025 година ќе биде забранет од 25 април 2026 година за течен природен гас (LNG), или од 17 јуни 2026 година за гас преку цевководи. Долгорочните договори мора да се раскинат до законските рокови.
Компаниите кои не ги почитуваат новите правила би можеле да се соочат со казни до 3,5 проценти од вкупниот годишен глобален промет.
Европската комисија објави дека во наредните месеци ќе предложи дополнителни закони со цел постепено да се прекине увозот на руска нафта од гасоводи, како и да се намали зависноста на земјите-членки од руското нуклеарно гориво.
