Цената на природниот гас во Европа падна на најниско ниво за нешто повеќе од две години, дури и додека студен бран го зафаќа континентот, а резервите на гас се под просекот од деценијата.
Според „Гас Инфраструктура Европа“, капацитетите за складирање гас во Европската Унија (ЕУ) се полни со 76%, додека Германија, најголемата економија во Европа, е нешто над 67%. За споредба, просечното ниво на гас во капацитетите за складирање гас во ЕУ во последните пет години изнесуваше 88% од капацитетот.
Во претходните три години, ова би предизвикало вистинска паника на пазарите, особено во контекст на недостаток на руски гасовод, но во утринското тргување на холандската берза TTF, цената на гасот се движи околу 28 евра за мегават-час. Ова е блиску до цената од летото 2023-та година, а причината за смиреноста е тоа што трговците всушност немаат сомнежи дека ќе има гас.
Една од причините се податоците на „Kpler“, според кои во ноември, извозот на течен гас од САД достигна рекордни 10,7 милиони тони, или 40% повеќе од минатиот ноември. САД ги зголемуваат залихите токму на време за зимската побарувачка во Европа и Азија, забележува „Bloomberg“. САД започнаа со комерцијално работење на уште еден терминал за втечнување на гас, а во 2026-та година пазарот чека ослободување на повеќе гас од Катар.
Болното раскинување со рускиот гас
Во годините по почетокот на војната во Украина, Европа ја започна својата болна трансформација и раскинување со зависноста од Русија. Во 2021-ва година, рускиот природен гас сочинуваше над 40% од увозот во земјите од ЕУ. Во 2024-та година, оваа зависност се намали на 19% – вкупно гас преку цевки и течен гас, според официјалната статистика од Брисел.
Сега и земјите од ЕУ се зависни – 85% од гасот што се троши во заедницата е увезен, веќе од течен гас од САД. Сепак, оваа зависност не ги прави земјите толку ранливи, испораките пристигнуваат на терминали чиј капацитет може да го користат различни добавувачи, на пример, Катар, што може да ги покрие недостатоците на пазарот.
Со години, „Газпром“ го блокираше капацитетот на гасоводите во Европа, блокирајќи го пристапот на конкурентите, за што беше санкциониран од Европската комисија (ЕК). Европа беше главен пазар за рускиот гасен холдинг, кој тешко го преживува губитокот и се обидува да го компензира со испораки на домашниот пазар и на Кина, што, сепак, бара изградба на скапа инфраструктура.
Брисел го поддржа развојот на Јужниот гасен коридор – од Азербејџан преку територијата на Грузија, Турција, Грција и Албанија, до јужниот брег на Италија. Преку него, земјите од ЕУ во моментов добиваат алтернативи на рускиот гасовод од полето Шах Дениз II во Каспиското Море.
Главен снабдувач на гасовод е блискиот сојузник на заедницата, Норвешка, која е дел од Европскиот економски простор. Неговиот удел во вкупниот увоз на гас е 33% во 2024-та година. САД со својот течен природен гас држат 16,5% од увозот, а Алжир со 14,4%.
Речиси 32% од овој гас се користи за производство на електрична енергија и топлина во текот на зимските месеци, поради што цените во голема мера се поврзани со временските прогнози. Домаќинствата и индустријата во Европа имаат речиси еднакви удели – по 25%.
