Украина вчера презеде чекор што може сериозно да го загрози нејзиниот европски пат – ја ограничи автономијата на нејзините клучни антикорупциски агенции НАБУ и САПО, и со тоа предизвика бура од реакции во земјата и од Брисел. Закон што му овозможува на главниот обвинител – човек кому му верува претседателот Володимир Зеленски – да има целосна контрола врз истрагите за корупција беше потпишан синоќа, додека улиците на Киев, Лвов и Одеса беа полни со лути граѓани.
Иако илјадници луѓе, носејќи транспаренти и украински знамиња, го повикаа Зеленски да стави вето, законот беше потпишан додека протестите сè уште траеја. „Вето на законот“, „Украина не е Русија“, „Тргнете ги рацете од НАБУ“ – скандираа граѓани на неколку улици подалеку од Кабинетот на претседателот, но без ефект. Зеленски го потпиша законот и го оправда со „неефикасноста“ на антикорупциските институции, обвинувајќи ги дека со години ги држат клучните случаи на мраз.
Но, граѓаните не се убедени. „Ако не стави вето, тоа е плукање во лице на сите што загинаа за оваа земја“, рече адвокатката Марина, додека другите демонстранти направија паралела со озлогласениот 16 јануари 2014 година, кога режимот на Јанукович во тоа време се обиде да ја задуши слободата.
Шефот на НАБУ, Семен Кривонос, го опиша законот како обид за „целосно уништување“ на антикорупциската инфраструктура. Критичарите предупредуваат дека новиот закон практично овозможува политичка контрола врз истрагите што би можеле да доведат до самиот врв на владата.
Европската Унија реагираше брзо. Комесарот за проширување на ЕУ, Марта Кос, изјави дека укинувањето на независноста на НАБУ е „сериозен чекор назад“, предупредувајќи дека владеењето на правото е централен услов во преговорите за членство. Во исто време, двајца високи функционери на НАБУ беа уапсени под сомнение за соработка со Русија, што дополнително ја комплицира ситуацијата.
НАБУ и САПО беа основани по револуцијата на Мајдан во 2014 година како симбол на свртувањето кон Европа. За време на војната со Русија, тие ја зајакнаа својата улога, покренувајќи истраги против министри, заменици, па дури и луѓе од најблискиот круг на Зеленски.
Сепак, со новиот закон, главниот обвинител може да ги преместува истрагите, да ги менува тимовите и на овој начин во суштина да насочува политички чувствителни случаи. Активистите стравуваат дека борбата против корупцијата сега ќе се сведе на формалност, а вистинската моќ ќе биде концентрирана во рацете на неколку лојални луѓе.
Според организаторите, протестите се само почеток. „Ги знаеме имињата на претставниците што гласаа за овој закон“, рече демонстрантката Тетјана, држејќи знак со пораката: „Дали сте луди?“ Активистите јасно ставија до знаење дека нема да молчат. „Зеленски останува наш претседател, но кога ќе направи грешка, ние ќе го кажеме тоа“, рече Саша Казинцева.
Во земја каде што милиони луѓе ги дадоа своите животи за слободата и Европа, каде што корупцијата не е само домашен проблем, туку и геополитичка закана, за многумина овој закон е удар врз темелите на сè што Украина се обидува да стане.
