Кога цените растат, берзите се нервозни, а од светот секојдневно стигнуваат нови економски и политички потреси, едно прашање брзо се враќа меѓу граѓаните: каде со заштедените пари? Да останат на сметка, да се претворат во евра, да се купи злато, стан или нешто сосема друго? Одговор без ризик нема. Но има инвестиции кои низ различни кризи покажале дека полесно ја задржуваат вредноста.
И во Македонија оваа дилема не е непозната. Оној што има неколку илјади евра заштеда размислува поинаку од човек што располага со доволно пари за стан или деловен простор. Сепак, економистите посочуваат дека во периоди на голема неизвесност инвеститорите традиционално бараат таканаречени безбедни засолништа.
„Најмногу се инвестира во злато, недвижности и стабилни валути, како што е швајцарскиот франк“, посочуваат економисти кои ги следат движењата на капиталот.
Златото е веројатно најпознатиот пример. Кога луѓето ќе се исплашат дека вредноста на парите може да се намалува или дека финансиските пазари ќе станат нестабилни, дел од капиталот традиционално се префрла таму. За обичниот граѓанин тоа може да значи купување инвестициско злато, најчесто во форма на помали плочки или монети, додека поголемите инвеститори имаат можност да вложуваат и преку финансиски инструменти поврзани со цената на златото.
Историјата покажала дека златото не расте постојано и дека може да има сериозни падови, но во повеќе кризни периоди повторно се враќало во фокусот на инвеститорите. Економистите затоа предупредуваат дека ни златото не треба да се гледа како машина за сигурна заработка.
„Нема инвестиција која е апсолутно безбедна. Разликата е само во тоа колкав ризик сте подготвени да преземете“, велат финансиски аналитичари.
Недвижностите се втората опција што најчесто се споменува. Во Македонија тоа особено се гледа во Скопје, но и во други градови каде што становите со години се еден од најчестите начини за чување поголема сума пари. Наместо капиталот да стои на сметка, дел од граѓаните избираат стан, куќа, деловен простор или земјиште.
Логиката е едноставна. Недвижноста останува физички имот, а доколку се издава може да носи и месечен приход. Но тука има друг проблем: потребен е многу поголем почетен капитал.
„Недвижностите се прескапи за малите инвеститори. Голем дел од луѓето едноставно немаат доволно средства за на тој начин да ја заштитат заштедата“, оценуваат познавачи на пазарот.
Третата стара навика е странската валута. Македонските граѓани традиционално голем дел од заштедата ја чуваат во евра, но кога на светските пазари расте неизвесноста, инвеститорите гледаат и кон други стабилни валути. Швајцарскиот франк со години има таква репутација. Тоа, сепак, не значи дека купувањето валута автоматски носи заработка. Најчесто целта е зачувување на вредноста, а не брза добивка.
Поголема претпазливост се препорачува кај енергентите и криптовалутите. Цените на нафтата во минатото покажаа колку драматично можат да се движат за краток период, па економистите сметаат дека тоа е терен повеќе за искусни инвеститори и краткорочно тргување отколку за човек кој само сака мирно да ја сочува заштедата.
Криптовалутите се уште поизразен пример. Можат да донесат голема добивка, но исто толку брзо и сериозна загуба. Финансиските аналитичари затоа советуваат, доколку воопшто се вложува во вакви средства, тоа да биде само дел од вкупниот капитал.
Токму тука доаѓа и советот што најчесто се слуша од економистите: парите да не се ставаат сите на едно место. Дел во ликвидна заштеда, дел во постабилен имот, а само она што човек може да си дозволи да го загуби во поризични инвестиции.
Зашто во криза најважното прашање честопати не е колку ќе заработите. Прво е како да не изгубите премногу.
Б.З.М.
