СВЕТ

ЕК сака Европа да стане светски лидер во производството на напредни материјали до 2035-та

Европската комисија (ЕК) предлага нова заедничка рамка за развој на напредни материјали, со која Европската Унија треба да стане светски лидер во нивното истражување, производство и примена до 2035-та година.

Иницијативата е наречена „Advanced Materials for Europe“ и има цел да го забрза претворањето на научните откритија во индустриски производи, да привлече повеќе инвестиции и да ја намали зависноста на европската индустрија од критични суровини.

Предлогот на Комисијата за препорака на Советот на ЕУ за напредните материјали, претставен на 18-ти ноември, се фокусира на пет области: насочување на инвестициите во научни истражувања кон стратешките приоритети, примена на вештачка интелигенција и дигитализација, скратување на времето потребно производите да стигнат до пазарот, проширување на индустриското производство и развој на потребните вештини.

Повеќе научни откритија треба да стигнат до пазарот

Напредните материјали се специјално создадени или модифицирани за да имаат нови или подобрени својства и да обезбедат подобри функционални карактеристики. Тие наоѓаат примена во широк спектар стратешки индустрии – од енергетиката, автомобилската индустрија и градежништвото до електрониката, здравството, вселенската индустрија и одбраната.

Меѓу примерите што ги наведува ЕК се наночестичките за паметни стакла, кои автоматски ја менуваат пропустливоста на светлината во зависност од температурата и на тој начин ја подобруваат енергетската ефикасност на зградите.

Друг пример се новите магнетни легури за ветерни турбини и електрични автомобили, кои можат да ја намалат зависноста од критични суровини. Во воздухопловството, автомобилската индустрија и градежништвото се користат лесни и високотрајни композитни материјали, вклучително и оние што содржат графен.

Според процената на Комисијата, Европа има силна научноистражувачка база, но се соочува со тешкотии научните достигнувања да ги претвори во конкурентни производи и во производство во голем индустриски обем.

Екосистемот и натаму е фрагментиран меѓу одделните земји и сектори, а компаниите се соочуваат со ограничен пристап до инфраструктура за тестирање, сложени регулаторни процедури и недостиг од квалификуван кадар.

Во Европа работат повеќе од 15.000 компании во областа на напредните материјали, кои вработуваат околу 1,5 милиони луѓе. Според ЕК, потенцијалот на овој сектор може подобро да се искористи преку посилна координација меѓу научните организации, бизнисот и институциите, како и преку побрзо преминување од лабораториски истражувања кон индустриско производство.

За проблемите во секторот говори и податокот дека повеќе од 45 отсто од учесниците во консултациите на Комисијата го посочиле недостигот од производствен капацитет како главна пречка за развојот. Повеќе од 40 отсто укажале и на недостиг од капацитети за тестирање и експериментирање.

Ова ги ограничува можностите на европските компании да ги проверуваат, усовршуваат и произведуваат новите материјали во потребниот обем.

Вештачката интелигенција треба да го забрза развојот

Една од главните насоки во предлогот е пошироката употреба на дигиталните технологии, вештачката интелигенција и автоматизацијата во научноистражувачката работа.

ЕК сака да го поттикне создавањето заедничка инфраструктура за податоци и алатки што ќе го забрзаат откривањето, дизајнирањето, развојот и тестирањето на нови материјали.

Тоа би им овозможило на истражувачите и компаниите да го скратат времето и да ги намалат трошоците за развој на нови решенија, како и да ја подобрат соработката меѓу лабораториите и индустријата.

Друг приоритет е производите побрзо да стигнуваат до пазарот. Комисијата предлага подобра координација при тестирањето и сертифицирањето на материјалите, како и полесен пристап до научноистражувачката и технолошката инфраструктура.

Паралелно со тоа, земјите членки треба да го поттикнуваат воведувањето на новите материјали во индустриското производство преку стратешки проекти, поддршка на побарувачката и поширока употреба на јавните набавки за иновативни решенија.

Развојот на вештините е исто така меѓу петте главни приоритети. На ЕУ ќе ѝ бидат потребни доволно стручни лица за дизајнирање, производство и примена на напредните материјали, вклучително и преку преквалификација и дополнителна обука.

Најмалку 20 отсто повеќе инвестиции и стартап-компании до 2035-та година

ЕК предлага три мерливи цели што треба да се постигнат до 2035-та година, во споредба со почетните нивоа.

Првата е зголемување за најмалку 20 отсто на инвестициите во научни истражувања и иновации во областа на напредните материјали.

Втората цел предвидува зголемување за најмалку 20 отсто на бројот на стартап-компании и компании во фаза на раст со седиште во ЕУ.

Третата цел е најмалку 20 отсто од иновативните проекти за побезбедни и поодржливи напредни материјали да стигнат до фазата на практична примена.

Во периодот од 2021-ва до 2027-ма година, ЕУ инвестирала 2,3 милијарди евра во напредни материјали преку вториот столб на програмата „Horizon Europe“.

Европскиот совет за истражување вложил дополнителни 720 милиони евра во поврзани проекти во периодот од 2021-ва до 2023-та година, додека Европскиот совет за иновации инвестирал 500 милиони евра во напредно производство и материјали меѓу 2021-ва и 2024-та година.

Предвиден е и развој на партнерството „Innovative Advanced Materials for Europe“ (IAM4EU), кое треба да мобилизира 500 милиони евра јавни и приватни средства до 2030-та година.

Важна улога ќе има и Советот за технологии за напредни материјали, во кој ќе учествуваат претставници на земјите членки, академската заедница и индустријата. Неговата задача ќе биде да помогне во утврдувањето на стратешките цели и инвестициските приоритети, како и во координирањето на активностите на европско, национално и регионално ниво.

Новата иницијатива се надоврзува на стратегијата на ЕК за напредни материјали од февруари 2024-та година и е дел од напорите за зголемување на конкурентноста и стратешката автономија на ЕУ.

Комисијата предвидува земјите членки да работат на петте приоритетни области до 2030-та година, со крајна цел Европа да стане глобален лидер во развојот, производството и примената на напредни материјали до 2035-та година.