Во Македонија програмерската плата звучи како недостижен стандард. Во Словенија, истата таа професија веќе не изгледа толку спектакуларно. Таму е добра, стабилна, солидна, ама сè почесто се движи околу просекот на пазарот. Оваа разлика најдобро ја покажува вистинската слика за двете економии: кај нас една професија може да изгледа како врв, додека во поразвиена земја е само дел од нормалниот ред на работите.
Во Македонија, ИТ-секторот со години важи за остров во економија во која голем дел од работниците едвај ја туркаат месечната сметка. Програмерите, систем-администраторите, инженерите за софтвер и луѓето што работат на странски проекти најчесто се меѓу најдобро платените кадри во земјава. Платата што во други сектори се смета за речиси недостижна, во ИТ-компаниите може да биде почетна точка за поискусен кадар.
„Кај нас програмерската плата е висока не само затоа што ИТ-секторот е силен, туку и затоа што остатокот од пазарот е слаб“, велат познавачи на пазарот на труд.
Тоа е суштината. Разликата не е само во тоа што програмерите заработуваат добро. Разликата е што многу други професии заработуваат премалку.
Еден млад човек што работи во трговија, администрација, производство или угостителство може да има плата со која едвај покрива кирија, сметки, гориво и храна. Неговиот врсник програмер, особено ако работи за странски клиенти, може да има примања неколкукратно повисоки. И тука почнува социјалната дистанца. Ист град, исти цени во маркет, исти сметки, ама сосема различен живот.
Во Словенија сликата е поинаква. Таму програмерите не се сиромашни, далеку од тоа. Но нивната плата многу почесто се вклопува во пошироката средна класа. Инженери, лекари, финансиски експерти, техничари во индустрија, проектни менаџери и други профили исто така имаат солидни примања. Затоа програмерската плата не отскокнува толку драматично како кај нас.
„Во развиена економија добрата плата не е привилегија на една професија. Таа е резултат на поширок пазар, поголема продуктивност и подобро платени дејности“, објаснуваат економски аналитичари.
Тоа не значи дека Словенија нема разлики. И таму има скапи кирии, притисок врз младите, недостиг на станови и растечки трошоци. Но таму програмерот не е симбол на единствениот излез од просечната плата. Кај нас, за многу млади, токму ИТ-секторот изгледа како најкраток пат до финансиска слобода.
Не случајно курсевите за програмирање со години се полни. Луѓе од сосема други професии се преквалификуваат, учат навечер, бараат шанса да влезат во секторот. Некои успеваат. Некои се разочаруваат кога ќе сфатат дека не секој курс значи работа, а не секоја работа значи плата од неколку илјади евра.
„Создаден е мит дека секој што ќе научи малку кодирање веднаш ќе зема огромна плата. Пазарот веќе не е толку едноставен“, предупредуваат експерти за човечки ресурси.
Сепак, ИТ-секторот останува најатрактивен. Причината е јасна. Работата често носи подобри услови, можност за работа од дома, странски клиенти, бонуси и побрз раст на платата. Во земја во која многу работници сè уште се борат за основно достоинство на работното место, тоа звучи како друг свет.
Но токму тука е проблемот. Една држава не може да се потпре само на програмери. Не може цела генерација да верува дека единствен начин да живее пристојно е да избега во ИТ, странство или во работа за странски пазар од дома. Потребна е економија во која и мајсторот, и медицинската сестра, и наставникот, и инженерот, и работникот во производство ќе имаат плата што не личи на казна.
Македонија има програмери што можат да се натпреваруваат со светот. Тоа не е спорно. Спорно е што многу други професии не можат да се натпреваруваат ни со месечната потрошувачка кошничка.
Затоа споредбата со Словенија е корисна. Не за да се каже дека таму е идеално, а тука сè е лошо. Туку за да се види мерката. Во Македонија програмерската плата е врв. Во Словенија е дел од нормалата.
А нормалата е токму тоа што ни недостига.
Б.З.М.
