Детекцијата на рак во рана фаза, пред да се појават симптомите, значително ги зголемува шансите за успешно лекување. Токму затоа лекарите со години препорачуваат скрининг за рак на дојка, грлото на матката, дебелото црево или белите дробови. Во последниве години се појави нова можност – крвни тестови кои истовремено проверуваат присуство на неколку видови рак.
Тоа се таканаречените тестови за рано откривање на повеќекратни видови рак (MCED), кои можат да укажат на присуство на до 50 различни малигни заболувања од еден примерок од крв. Сепак, експертите предупредуваат дека е важно да се разбере што овие тестови можат, а што сè уште не можат да направат.
-Во текот на последните две децении, бевме сведоци на револуција во терапиите за лекување на ракот. Сега сме на почетокот на нова револуција, која е поврзана со раното откривање на болести – вели д-р Елизабет О’Донел, директорка на Клиниката за рано откривање на повеќекратни видови рак на Универзитетот Харвард и Институтот Дана-Фарбер. Таа потсетува дека околу 70 проценти од смртните случаи од рак доаѓаат од болести за кои не постои стандарден скрининг тест, поради што MCED тестовите имаат потенцијал да откријат поретки, но агресивни видови на рак, како што се ракот на јајниците или панкреасот.
Овие тестови, познати и како „течни биопсии“, анализираат супстанции што циркулираат во крвта, вклучувајќи генетски материјал ослободен од тумори или биолошки маркери што можат да укажуваат на присуство на рак. Сепак, позитивниот резултат не значи сигурна дијагноза. Како и со сомнителен наод на мамограм, потребни се дополнителни тестови, како што се снимање и биопсија.
Иако неколку MCED тестови се во развој, ниту еден сè уште не е официјално одобрен од американската FDA. Некои се веќе достапни на пазарот, но генерално не се покриени од здравственото осигурување.
За кого овие тестови во моментов може да бидат опција
Предноста на овие тестови лежи во фактот дека се едноставни, помалку инвазивни и имаат повеќе време од класичните скрининг процедури.
-Општо земено, колку порано се открива ракот, толку се поголеми шансите за преживување – истакнува д-р О’Донел и додава дека резултатите од тестовите можат да им помогнат на лекарите да изберат поцелна терапија.
Сепак, MCED тестовите не се непогрешливи. Тие можат да покажат присуство на рак таму каде што го нема, но исто така да не го детектираат кога всушност постои. Најновите податоци за тестот Галери, еден од првите и најпроучуваните тестови, презентирани во октомври 2025 година, покажуваат дека шест од десет луѓе со позитивен резултат всушност ќе имаат рак. Секој позитивен резултат бара понатамошно тестирање, што може да донесе стрес, трошоци и здравствени ризици.
-Сè уште немаме долгорочни студии што би покажале дека овие тестови го продолжуваат животот или го подобруваат неговиот квалитет – нагласува д-р О’Донел. Засега, верува таа, MCED тестовите можат да бидат опција за луѓе со значајна семејна историја на рак, но со задолжително стручно следење и внимателно толкување на резултатите.
