Анализа на 65 научни студии, објавена во 2025 година во списанието „Chronobiology International“, покажува дека врската меѓу времето од денот и менталната успешност е посложена од поделбата на „ранобудници“ и „ноќни птици“. Дел од истражувањата утврдиле подобри резултати кога задачите се извршуваат во период што одговара на биолошкиот ритам на испитаниците. Но наодите не потврдуваат едно идеално време за работа што важи за сите.
Затоа тврдењето дека работата пред 10 часот сама по себе го нарушува здравјето оди подалеку од доказите. Поважно е колку човек спиел, кога природно чувствува поспаност и колку неговиот распоред му дозволува да се одмори. Раното почнување може да биде проблем кога редовно го скратува сонот, особено ако на него се надоврзуваат долго патување до работа, семејни обврски или доцно завршување на претходниот работен ден.
За вработениот што мора да стане во 5:30 за навреме да стигне на работа, смената започнува многу пред да седне на работното место. Ако заспие на полноќ, до будењето има само пет и пол часа. Во таква пресметка, точноста на пристигнувањето не кажува многу за тоа колку е одморен и подготвен за задачи што бараат внимание.
Недоспаноста не се решава со присуство
Американската академија за медицина на спиењето и Друштвото за истражување на сонот препорачуваат возрасните од 18 до 60 години редовно да спијат најмалку седум часа. Во нивниот заеднички консензус, пократкото спиење се поврзува со нарушена работна успешност, повеќе грешки и поголем ризик од несреќи, како и со неповолни здравствени исходи. Тоа се наоди за недоволен сон, а не доказ дека одреден час на започнување е штетен за секого.
Разликите меѓу луѓето сепак се важни. Некои полесно заспиваат и се будат рано, додека други имаат подоцнежен ритам. Тој образец се нарекува хронотип. Не е едноставна мерка за дисциплина или работливост, ниту значи дека утринскиот или вечерниот тип е општо поспособен. Анализата од 2025 година покажува и дека резултатите зависат од возраста, видот на задачата и условите во кои таа се извршува. Оттука, нема доволна основа ниту за универзалното тврдење дека сите сме најпродуктивни меѓу 10 и 14 часот.
Постојат и истражувања што испитувале промени во вистинска работна средина. Во студија објавена во „Current Biology“ во 2015 година, распоредот на смените во фабрика бил приспособен на хронотипот на работниците. Кај изразените утрински и вечерни типови биле забележани подобрувања во самопријавеното времетраење и квалитет на сонот, како и во чувството на благосостојба во работните денови. Ова е охрабрувачки наод, но не докажува дека сите професии треба да почнуваат во ист подоцнежен час.
Што можат да сменат работодавачите?
Практичното прашање за компаниите е каде постои простор за подобар распоред. Во работни места што дозволуваат флексибилен почеток, може да се испита дали поместувањето на пристигнувањето ја подобрува одмореноста без да ја наруши услугата. За таквата промена да има смисла, треба да се следат квалитетот на работата, грешките и исполнувањето на обврските.
Во здравството, производството, транспортот и другите дејности со задолжително покривање смени, можностите се поограничени. Таму поголема тежина добиваат предвидливоста на распоредот, времето за одмор и можноста навреме да се пријави замор. Подоцнежниот почеток нема многу да помогне ако само го помести завршувањето на работата и повторно го остави вработениот без доволно сон.
За работното место, најкорисната порака од истражувањата е дека одмореноста заслужува да се земе сериозно при организацијата на работата. Вработениот може да биде присутен точно во осум, а сепак да ја помине првата половина од денот борејќи се со поспаноста. Добриот распоред треба да помогне часовите поминати на работа да бидат и часови во кои човек може безбедно и квалитетно да ја заврши задачата.
