Цените на становите во Македонија со години одат нагоре, но последните податоци покажуваат дека купувачите полека ја повлекуваат рачната. Станови се градат, огласи има на секој чекор, а продажбата почнува да опаѓа. Сепак, квадратот и натаму држи висока цена. Оние што планираат да купат стан се прашуваат дали е подобро да почекаат или да купат сега, пред цените повторно да пораснат.
Економските аналитичари посочуваат дека пазарот влегува во период во кој се можни поголеми разлики меѓу цените што ги бараат продавачите и оние што купувачите се подготвени да ги платат.
Најновите податоци на Народната банка покажуваат дека во третиот квартал од 2026 година цените на становите во Скопје биле повисоки за 10,3 проценти во споредба со истиот период лани. Но, растот забавува. Во првите три месеци од годинава изнесувал 16,6 проценти, а во второто тримесечје 13,4 проценти. Станува збор за индекс пресметан според огласените цени, а не според сумите за кои становите навистина се продадени.
Дополнителен показател за промените на пазарот се бројките од Катастарот. Во периодот од јули до септември биле продадени 1.856 станови, што е за 14 проценти помалку во споредба со претходните три месеци. Истовремено, бројот на станови издадени под закуп пораснал за 45 проценти.
Економистите укажуваат дека ваквото забавување на продажбата може постепено да влијае врз цените, особено кај становите што со месеци стојат во огласите. Сепак, помалата продажба сама по себе не значи дека ќе следува големо поевтинување.
Познавачите на градежниот сектор посочуваат дека инвеститорите кои немаат финансиски притисок можат подолго да чекаат купувач наместо веднаш да ја намалат цената.
„Спуштање на веќе постигнатите цени, кои инвеститорите ги поимаат како стекнато право, за нив е непосакуван тренд“, посочува универзитетски професор од градежната област, објаснувајќи ја неподготвеноста на дел од инвеститорите да ги намалат цените.
Според економските анализи, на идните цени ќе влијаат и каматните стапки на станбените кредити. Доколку задолжувањето стане поповолно, повеќе семејства ќе можат да конкурираат за стан, што би можело повторно да ја зголеми побарувачката. Ако кредитите останат скапи, дел од заинтересираните купувачи ќе продолжат да го одложуваат купувањето.
Голема улога имаат и трошоците за изградба. Цената на градежните материјали, работната рака, земјиштето и комуналиите директно влијае врз пресметките на инвеститорите. Ако овие трошоци продолжат да растат, просторот за поевтинување на новоградбите ќе биде ограничен.
Скопје и понатаму останува најголемиот пазар, но разликите меѓу населбите се значителни. Во Центар, Карпош и Аеродром цените на одредени станови достигнуваат и над 2.000 евра за квадратен метар, додека во периферните делови од градот може да се најдат поевтини недвижности. Најатрактивните локации и понатаму привлекуваат купувачи кои се подготвени да платат повеќе за добра местоположба.
За семејство што бара стан од 60 квадратни метри, цената од 2.000 евра за квадрат значи вкупно 120.000 евра, без дополнителните трошоци за опремување. Дури и поевтинување од пет проценти би значело заштеда од 6.000 евра. Но, истото важи и во спротивна насока. Ново поскапување од пет проценти би ја зголемило цената за уште 6.000 евра.
Според економските проценки, во наредниот период е можно најпрво да дојде до стабилизирање на цените, а потоа и до поединечни намалувања, особено кај преценетите станови и кај продавачите на кои им се брза. Општо поевтинување на целиот пазар, пак, не може да се најави врз основа на сегашните бројки.
За купувачите најважна ќе биде разликата меѓу огласената и конечната продажна цена. Стан што денес се нуди за 100.000 евра не мора да се продаде за толку. Колку подолго ќе стои празен и без заинтересирани купувачи, толку поголема е можноста продавачот да прифати пониска понуда.
Засега, бројките покажуваат дека продажбата забавува, но цените сè уште растат. Дали тоа ќе се претвори во поевтинување ќе зависи од побарувачката, понудата и условите за кредитирање во следните квартали.
Б.З.М.