Над 50 милиони евра се наплатени од македонските граѓани преку извршители за само една година. Тоа е највисокиот износ досега, а зад бројките стојат неплатени кредити, сметки, судски побарувања и други долгови што завршиле во присилна наплата. Но приказната не завршува кај должниците. Додека едни со години живеат со задршки од плата и блокирани сметки, компаниите се обидуваат да наплатат средства без кои не можат нормално да работат. А последиците, на еден или друг начин, ги чувствува целата економија.
Во Македонија да имате извршител одамна не е нешто за што се зборува само во судските ходници или банкарските канцеларии. За дел од граѓаните тоа е секојдневие. Платата пристигнува, но не целиот износ завршува на располагање. Дел оди за стар кредит, неплатена обврска или друго побарување што со години се обидува да го наплати доверителот. Некои должници бараат начин што побрзо да ја затворат обврската, други едвај успеваат да ги покријат основните животни потреби, а има и такви кои едноставно се навикнале да живеат со извршување.
Колку е голема оваа појава најдобро покажува годишниот извештај на Комората на извршители. Во текот на 2025 година, преку присилна наплата во Македонија биле наплатени 137,4 милиони евра. Од нив, 50,9 милиони евра се наплатени од физички лица, 63,5 милиони од компании и 24,8 милиони евра од државата.
Особено интересен е фактот што вкупната наплата е намалена во споредба со 2024 година, кога изнесувала 160,6 милиони евра. Но додека вкупниот износ опаѓа, наплатата од граѓаните се зголемува. Во 2024 година од физички лица биле наплатени 46,9 милиони евра, а во 2025 година речиси четири милиони евра повеќе.
Тоа е највисокиот годишен износ наплатен од граѓани откако функционира системот на извршители.
Илјадници предмети, но колку граѓани навистина должат?
Според официјалниот извештај, во 2025 година извршителските канцеларии евидентирале 178.649 примени барања за извршување, но тука постои важен детал. Од нив, 17.919 биле предмети пренесени од канцеларии на извршители чија должност престанала. Реално новопримените предмети биле 160.730.
Во истата година биле завршени 77.947 предмети, а во извештајот е прикажана реализација од 43,63 проценти, пресметана според пропишаната методологија.
Овие бројки покажуваат колку голем административен и финансиски механизам претставува присилната наплата. Но не откриваат колку точно различни граѓани имаат извршители. Еден човек може да има повеќе неплатени кредити, комунални долгови и други обврски, па неговото име да се појавува во повеќе предмети.
Токму затоа бројот на извршни предмети не може едноставно да се изедначи со бројот на презадолжени граѓани.
А тоа отвора интересно прашање, поточно колку луѓе во Македонија истовремено имаат два, три или повеќе активни извршни предмети? Без посебни податоци за единствени должници, на ова прашање засега не може да се даде прецизен одговор.
Кога една петтина од платата станува долгорочна обврска
За граѓаните со пониски приходи, извршувањето може да трае со години. Законот предвидува ограничувања на износот што може да се задржува од плата, а кај примањата до висината на просечната плата за обични кредитни побарувања се применува ограничување од една петтина.
Да земеме пример човек со месечна нето-плата од 30.000 денари кој ги исполнува условите за ваква заштита. Од платата би можеле да се задржуваат најмногу 6.000 денари за тие побарувања. Ако неговиот долг изнесува 300.000 денари, само за наплата на главницата преку вакви месечни задршки би биле потребни 50 месеци, односно повеќе од четири години. Пресметката не ги вклучува каматите и дополнителните трошоци, ниту евентуалната наплата од друг имот.
За доверителот тоа значи долг период на чекање. За должникот, пак, живот со намален расположлив приход. Ако во меѓувреме има и други неплатени обврски, финансиската ситуација станува уште покомплицирана.
Но треба да се прави разлика меѓу луѓето што навистина немаат можност да платат и оние што свесно одлучуваат да не ги исполнуваат обврските. Законската заштита на дел од платата има социјална цел и не претставува ослободување од долгот.
Компаниите наплатиле над 105 милиони евра преку извршители
Додека јавноста најчесто зборува за граѓаните со блокирани сметки, извршувањето има огромно значење и за стопанството.
Во 2025 година, компаниите како доверители преку извршители наплатиле над 105,3 милиони евра. Ова е различен показател од износот наплатен од компании како должници, бидејќи деловните субјекти можат да побаруваат средства и од други компании, и од физички лица.
За една фирма неплатената фактура не е само бројка во сметководството. Тоа се пари со кои требало да се исплатат плати, добавувачи, закупнини, даноци или да се финансира следната деловна активност.
Замислете мала компанија која има побарувања од неколку милиони денари, но дел од клиентите со месеци не плаќаат. Фирмата формално има реализирана продажба, но нема доволно пари на сметка. Во таква ситуација може да биде принудена да користи кредит, да ги одложува сопствените обврски или да се откаже од планирана инвестиција.
Кога ваквите проблеми се повторуваат кај поголем број компании, последиците се прелеваат низ економијата. Една фирма не плаќа на друга, втората доцни кон трета, а на крајот проблемот може да стигне и до вработените.
Затоа ефикасната наплата не е важна само за банките и финансиските друштва. Таа е еден од предусловите за нормална ликвидност во стопанството.
Скопје со речиси 70 милиони евра наплата
Географската распределба на наплатените средства покажува дека најголем дел од активноста е концентриран во Скопје. Во текот на 2025 година извршителите од скопското подрачје наплатиле околу 69,8 милиони евра, што претставува приближно половина од вкупната наплата во државата.
Следуваат подрачјето на Битола и Ресен со околу 10,7 милиони евра и подрачјето на Велес, Гевгелија, Кавадарци и Неготино со приближно 9,8 милиони евра.
Ова, сепак, не значи дека жителите на Скопје се најзадолжени. Во главниот град е концентриран значителен дел од деловната активност, институциите и финансиските односи, а податоците се однесуваат на подрачјата на извршителите, не на задолженоста по жител.
Што значат овие милиони за македонската економија?
Во последните дваесет години, од воспоставувањето на системот до крајот на 2025 година, преку извршители биле наплатени повеќе од 2,22 милијарди евра.
Тоа се средства што преку законската постапка стигнале до доверителите. Но оваа сума не претставува новосоздадена вредност во економијата. Станува збор за исполнување на претходно настанати обврски и прераспределба на средства меѓу должниците и доверителите.
Ефикасното извршување е важно затоа што ја зајакнува довербата дека договорните обврски можат да бидат наплатени. Но истовремено, кога граѓанин со години отплаќа долгови преку задршки од платата, неговата можност за тековна потрошувачка е ограничена.
За компаниите, долготрајната наплата создава проблеми со ликвидноста. За финансиските институции, ја зголемува неизвесноста околу враќањето на пласираните средства. А за домаќинствата што веќе се презадолжени, секоја нова обврска може да биде дополнителен товар.
Затоа вистинското прашање не е само колку пари успеале да наплатат извршителите, туку и зошто толку многу побарувања воопшто мораат да стигнат до присилна наплата.
Бидејќи 137 милиони евра наплатени долгови се сериозна бројка за економијата. Но уште посериозно е прашањето колку семејства и компании со години живеат со обврски што не можат навремено да ги затворат.
А додека едни чекаат да ги добијат своите пари, а други се обидуваат да преживеат со остатокот од платата, извршителите остануваат последната алка во еден финансиски проблем што започнал многу порано.
Прочитајте и „Тужете ме слободно, нека ме наплаќа извршител“ – кога неплаќањето кредити станува пресметана одлука
