Плаќате 22.000 денари кирија, а гледате можност за станбен кредит со приближно иста рата. На прв поглед, изборот изгледа едноставен. Но еднаквата месечна уплата не значи и еднаков товар за домашниот буџет.
„Подобро да плаќам за свое“ е разбирлива желба. Со отплатата на главницата се намалува долгот за купениот имот, додека киријата обезбедува користење на туѓ стан.
Сепак, пред одлуката треба да се пресметаат и парите потребни пред вселувањето, дополнителните обврски на сопственикот и просторот што останува ако приходите се намалат.
Што се случува кога месечната уплата е иста
Да земеме домаќинство со приходи од 90.000 денари, кое плаќа 22.000 денари кирија. За останатите редовни потреби издвојува 55.000 денари.
Во второто сценарио претпоставуваме купување стан со кредитна рата од истите 22.000 денари.
Месечна ставка
Живеење под кирија
Стан купен со кредит
Приходи на домаќинството
90.000 денари
90.000 денари
Кирија или кредитна рата
22.000 денари
22.000 денари
Други редовни трошоци
55.000 денари
55.000 денари
Дополнително издвојување за сопственички обврски
—
3.000 денари
Остаток
13.000 денари
10.000 денари
Пример пресметка на Денар. Киријата, ратата и останатите износи се претпоставки, а не пазарни просеци или банкарска понуда. Дополнителните 3.000 денари се пример за месечно издвојување за одржување, осигурување и други сопственички обврски што не се веќе вклучени во редовните расходи. Кај закупот, распределбата на трошоците зависи од договорот.
Разликата во овој пример е 36.000 денари годишно. Тоа не докажува дека киријата е поисплатлива. Покажува дека споредбата треба да оди подалеку од двете месечни уплати.
Притоа, ниту целата кредитна рата е чист трошок, затоа што еден дел отплаќа главница, а друг дел е камата. Табелата го споредува месечниот паричен буџет, не конечната исплатливост на купувањето.
Најголемата разлика се гледа пред вселувањето
За купување стан може да бидат потребни сопствено учество, трошоци за кредитот и преносот на сопственоста, а секако и пари за опремување.
Кај станбените кредити, зависно од производот и условите, постојат и трошоци за проценка, нотарски постапки и осигурување. Такви ставки се наведуваат и во јавно објавените банкарски услови.
Ако, на пример, избраниот стан чини 100.000 евра, а потребното сопствено учество е 20%, домаќинството треба да обезбеди 20.000 евра само за учеството. Ова е математички пример, не правило што важи за секој кредит.
Важно е и колку заштеда ќе остане потоа. Семејство што ја троши целата резерва за учество и мебел може да има поднослива рата, но мал простор за следниот непланиран расход.
Во нашиот пример, ако приходите привремено се намалат од 90.000 на 75.000 денари, а сите планирани издвојувања останат исти, домаќинството би имало недостиг од 2.000 денари под кирија или 5.000 денари со кредит.
Дел од расходите можеби може да се приспособат, но ваквата проверка покажува колку семејството зависи од непрекинати приходи.
Кај кредитот треба да се провери и дали каматата е фиксна за целиот рок или само за почетен период, како се пресметува понатаму и колкава би била ратата при повисока камата. Кај закупот, пак, важни се условите за промена на киријата, траењето на договорот и можните трошоци за преселба.
Одлуката зависи и од тоа каде ќе живеете
Купувањето може да обезбеди долгорочна стабилност и сопствен имот. Изнајмувањето може да овозможи полесна промена на локацијата кога се менуваат работата или семејните потреби. И двете опции имаат трошоци и ограничувања.
Ако можете да ја плаќате сегашната кирија, тоа е корисна почетна информација. За купување стан е потребна целосна пресметка што ќе покаже дали, покрај ратата, ќе останат пари и за животот што продолжува по вселувањето.
„Животот во бројки“ е серијал на Денар за трошоците и финансиските одлуки во секојдневието.