Додека граѓаните ги споредуваат цените по маркетите и се обидуваат да откријат каде можат да поминат поевтино, еден друг ценовник се менува далеку од очите на купувачите. Тоа се цените по кои фабриките ги продаваат своите производи. Тие не се испишани на полиците во супермаркетите, но можат да бидат важен сигнал за тоа во каква насока ќе се движат трошоците во економијата.
Најновите податоци на Државниот завод за статистика покажуваат дека продажните цени на производителите на индустриски производи во август 2026 година биле за 7,1% повисоки отколку во истиот месец лани. Зад овој просек се кријат уште поголеми разлики. Кај капиталните производи годишниот раст достигнал 11,9%, кај енергијата 10,2%, а кај рударството и вадењето камен дури 21,7%.
Ова не значи дека сите производи во продавниците ќе поскапат за ист толкав процент. Но покажува дека во дел од производството ценовниот притисок е значителен, иако потрошувачите не секогаш веднаш го забележуваат.
Фабриките продаваат поскапо, но тоа не е целата слика
Особено интересна е разликата меѓу домашниот и странскиот пазар. Производителските цени на индустриските производи наменети за домашниот пазар во август биле за 5,1% повисоки на годишно ниво. Кај производите што се продаваат на странските пазари растот достигнал 8%.
Тоа значи дека производителските цени на извозните пазари растеле побрзо од оние на домашниот, но самите податоци не кажуваат дали причината е поголема побарувачка, променет состав на производите или повисоки производствени трошоци. За таков заклучок би биле потребни дополнителни показатели.
Има уште еден податок што заслужува внимание. На домашниот пазар, производителските цени во август всушност се намалиле за 0,1% во споредба со јули. На годишно ниво, сепак, останале повисоки за 5,1%.
Оваа разлика добро покажува зошто економските бројки понекогаш изгледаат противречно. Цените можат благо да се намалат во еден месец, а производите и понатаму да бидат значително поскапи отколку пред една година.
Што значи ова за обичниот купувач?
Кога една фабрика продава поскапо, конечната цена што ја плаќа купувачот не мора веднаш да се промени. Меѓу производителот и потрошувачот често има увозници, дистрибутери, трговци, транспортни трошоци и трговски маржи. Дел од зголемувањето може да се пренесе врз купувачите, дел да се апсорбира во маржите, а кај некои производи воопшто да нема директна врска со домашната малопродажба.
Сепак, бројките за енергијата се особено важни. Според статистиката, производителските цени во енергетската индустриска група биле за 10,2% повисоки од август минатата година. Енергијата е трошок што се појавува во голем број производствени процеси, па нејзиното поскапување може да влијае врз пресметките на компаниите, особено кај производството што троши многу електрична енергија или други енергенси.
Истовремено, кај нетрајните производи за широка потрошувачка, група во која влегуваат производи што релативно брзо се трошат или заменуваат, производителските цени на вкупниот пазар биле за 4% повисоки на годишно ниво. Тоа е помал раст од индустрискиот просек, но сепак укажува на поскапување на производителско ниво.
За граѓаните е важна и разликата меѓу производителска и потрошувачка цена. Првата покажува по колку производителот продава, додека втората покажува колку плаќа купувачот. Затоа индексот на производителските цени не може директно да се претвори во прогноза за инфлацијата.
Производството се намалува, цените растат
Уште една околност ја прави состојбата интересна. Во август индустриското производство во Македонија било за 1,9% помало отколку во август 2025 година. Во рударството намалувањето достигнало 10,1%, а во преработувачката индустрија 1,3%.
Така, во истиот месец статистиката бележи пад на индустриското производство и раст на производителските цени. Ова не е доказ дека едното го предизвикало другото, но е важна комбинација за следење.
За компаниите, повисоките продажни цени можат да значат поголем приход по продадена единица, но не нужно и поголема заработка. Ако паралелно растат трошоците за суровини, енергија, плати и транспорт, профитната маржа може да остане непроменета или дури да се намали.
За потрошувачите, пак, најважно е дали растот на цените кај производителите ќе продолжи и во следните месеци и колкав дел од него ќе се пренесе на крајните цени.
Засега официјалната статистика не дава основа да се тврди дека следува нов бран поскапувања во продавниците. Но дава доволно причини внимателно да се следи што се случува пред производите воопшто да стигнат до нивните полици.
Бидејќи цената што ја гледаме на касата е само последната во еден многу подолг синџир.
Автор: Бранко Стојкоски
