Додека македонските граѓани секојдневно прават математики како да го преживеат месецот, во јавноста се отвори длабок јаз околу прашањето: колку навистина чини животот во земјава?
Министерството за економија и труд излезе со своја нова, официјална пресметка според која за август на четиричлено семејство му биле доволни 58.475 денари. Речиси истовремено, Сојузот на синдикати на Македонија (ССМ) објави дека Синдикалната минимална кошница за септември се искачила на рекордни 69.432 денари. Разликата од единаесет илјади денари покрена лавина реакции: каде живеат македонските министри, а каде граѓаните?
Разлика во методологии: Што влегува во кошничката?
Министерот за економија и труд, Бесар Дурмиши, ја бранеше владината методологија, посочуваат дека таа се заснова на податоци од Државниот завод за статистика, цени од осум градови и реално остварената просечна потрошувачка на домаќинствата. Клучниот аргумент на владата е Пописот од 2021 година, кој вели дека дури 95% од граѓаните живеат во сопствен дом. Поради тоа, во нивната пресметка нема ставка за кирија или рата за кредит. Исто така, владата од потрошувачката исфрли сè што не смета за „есенцијално“, како алкохол, цигари и трошоци за одмор.
Од другата страна, ССМ пресметува „достоинствен минимум“, односно она што му е навистина потребно на едно семејство за да не гладува и да ги покрие сите основни потреби, вклучувајќи ги и трошоците за образование, облека и културен живот. Според синдикатот, само за храна и пијалаци во септември биле потребни 25.259 денари — сума која е за цели 4.000 денари повисока од онаа на Министерството (21.132 денари).
Дали е реална потрошувачката кошница на Владата?
Ако ја погледнеме владината бројка од 58.475 денари, таа на хартија изгледа статистички издржано, но во реалниот живот на еден просечен граѓанин се соочува со сериозни аномалии.
–Илузијата за „бесплатно“ домување: Тврдењето дека бидејќи 95% од граѓаните поседуваат свој дом, трошокот за домување е нула, е економски неодржливо. Дури и ако семејството не плаќа кирија, огромен дел од младите семејства отплаќаат долгорочни станбени кредити кои им „јадат“ по една цела плата месечно. За оние пак кои се под кирија, ССМ пресметува дека трошоците скокаат на вртоглави 84.807 денари. Владината кошница целосно го игнорира овој товар.
–Скратен социјален живот: Министерството ја пресметува тековната потрошувачка, што значи дека ги мери навиките на граѓаните кои веќе штедат поради кризата. Тоа е класична статистичка замка: ако граѓаните поради немање пари престанале да купуваат квалитетна облека, да одат на лекар во приватно здравство или да купуваат книги, владината методологија тоа го евидентира како „намалена потреба“, а не како осиромашување.
–Реалноста во маркетите: Секој што купувал во маркет знае дека со 21.132 денари (околу 700 денари на ден) тешко може да се нахрани четиричлено семејство со три оброци кои вклучуваат месо, млечни производи, свежо овошје и зеленчук. Синдикалната сума од 25.259 денари е многу поблиску до суровата реалност на касите во маркетите.
Кошницата на Министерството за економија и труд не е реална во смисла на покривање на достоинствен живот. Таа е поблиску до дефиниција за „кошница за преживување“ во идеални услови (со сопствен стан и без непредвидени трошоци).
Синдикалната кошница од речиси 70.000 денари, иако изгледа застрашувачки висока за македонски стандард, е вистинскиот показател за тоа колку парите брзо ја губат вредноста и зошто две просечни плати во едно семејство веќе стануваат недоволни за мирен и нормален месец.
