Сакал да му помогне на пријател да земе кредит, ставил потпис како жирант и продолжил со животот. Неколку години подоцна, пријателот престанал да ги плаќа ратите, а банката започнала да бара наплата од човекот кој никогаш не ги потрошил позајмените пари. Ова е ризик со кој можат да се соочат граѓаните во Македонија кога прифаќаат да гарантираат за туѓи финансиски обврски.
Во Македонија сè уште постои навиката кога некој близок ќе побара помош за кредит, да се одговори со реченицата „нема проблем, ќе ти бидам жирант“. За некого тоа е доказ за пријателство, за друг семејна обврска, а за трет едноставно услуга што тешко може да се одбие. Но она што на почетокот изгледа како формалност, со текот на времето може да се претвори во сериозен финансиски проблем, особено кога главниот должник ќе престане да плаќа.
Тогаш се покажува дека потписот на договорот не бил само морална поддршка. Тој претставувал преземање конкретна правна обврска, чии последици можат директно да се одразат врз платата, имотот и финансиската стабилност на гарантот.
Банката не мора секогаш прво да го чека должникот
Според Законот за облигационите односи, одговорноста на гарантот зависи од видот на гаранцијата и условите под кои ја презел обврската. Особено значајна е ситуацијата кога лицето потпишало како гарант-платец, односно солидарен гарант.
Во таков случај, доверителот може да бара исполнување на стасаната обврска од главниот должник, од гарантот или од двајцата истовремено. Тоа значи дека банката не мора задолжително прво да ги исцрпи сите можности за наплата од лицето кое ги добило парите.
Ова е детал што многумина не го разбираат доволно добро во моментот кога го ставаат својот потпис.
Да замислиме човек кој гарантирал за кредит од 400.000 денари. Главниот должник неколку години редовно ги плаќал ратите, но потоа останал без работа и престанал да ги исполнува обврските. Ако преостанатиот долг изнесува 250.000 денари, а договорот предвидува солидарна гаранција, гарантот може да се соочи со барање за наплата на долгот во рамките на преземената обврска, вклучувајќи ги применливите камати и трошоци.
За човек кој има сопствен станбен кредит, семејство и редовни месечни расходи, ваквата ситуација може сериозно да го наруши домашниот буџет.
Триесет години пријателство можат да завршат поради еден кредит
Најтешкиот дел од ваквите случаи често не е само финансискиот.
Кога некој станува жирант, обично верува дека главниот должник ќе го отплати кредитот. Никој не потпишува со очекување дека еден ден ќе мора лично да ги враќа позајмените средства.
Но животните околности можат да се променат. Должникот може да остане без работа, да се соочи со здравствени или семејни проблеми или едноставно да престане да ги исполнува обврските.
Тогаш односот меѓу двајцата добива сосема поинаква димензија.
Човекот кој сакал да помогне започнува да добива известувања за долг што не го направил за сопствени потреби. Од друга страна, главниот должник можеби нема средства да ја реши ситуацијата. Така проблемот од банката се префрла и во личните односи, каде што последиците понекогаш траат подолго од самиот кредит.
Може ли извршител да му ја блокира сметката на жирантот?
Да, доколку за тоа постои соодветен правен основ и се исполнети законските услови за извршување.
Комората на извршители на Република Северна Македонија во своите објаснувања наведува дека при спроведување извршување, обврската може да се однесува и на другите потписници на извршната исправа, вклучително жиранти, гаранти и менични должници, зависно од преземената одговорност.
Тоа значи дека граѓанинот може да биде изложен на присилна наплата иако парите од кредитот никогаш не биле исплатени на неговата сметка.
Секако, при извршување врз плата важат законските ограничувања, а постапката мора да се спроведува во согласност со Законот за извршување. Но тие ограничувања не ја бришат обврската.
Важно е да се разбере дека жирантот не е автоматски заштитен само затоа што не бил корисник на кредитот.
А што ако жирантот го исплати целиот долг?
Тука законот предвидува важна можност.
Според Законот за облигационите односи, гарантот кој го намирил побарувањето на доверителот има право да бара од главниот должник да му го надомести износот што го платил за негова сметка, заедно со законски предвидените дополнителни побарувања.
Но постои значителна разлика меѓу правото да барате пари и реалната можност да ги наплатите.
Ако главниот должник нема доволно приходи, нема имот или веќе има повеќе активни извршни постапки, гарантот може да се најде во ситуација со години да се обидува да ги врати средствата што ги платил.
На тој начин, човек кој некогаш само сакал да помогне може најпрво да стане должник пред банката, а потоа и доверител што безуспешно се обидува да си ги наплати парите.
Еден потпис што не треба да биде само услуга
Гарантирањето за туѓ кредит не е само финансиска формалност. Тоа е одлука што треба да се донесе со иста сериозност како лично да се зема кредитот.
Пред потпишување, важно е граѓанинот да провери дали одговара како обичен гарант или гарант-платец, колкав е максималниот обем на неговата обврска, какви камати и дополнителни трошоци можат да настанат и под кои услови доверителот може да побара наплата.
Особено е важно да размисли дали би можел да го отплаќа кредитот доколку главниот должник престане да плаќа. Бидејќи договорот не ја проценува силата на пријателството или роднинската врска. Тој ги определува правата и обврските на потписниците.
И можеби најскапиот кредит во животот не е оној што сте го земале за себе. Понекогаш е оној за кој сте потпишале само затоа што не сте знаеле како да кажете „не“.
