Купувањето стан ретко завршува со сумата што ја гледате во огласот. Ќе се договорите за цена, ќе го пресметате учеството и ратата, а потоа почнуваат да излегуваат проценка, нотар, осигурување, банкарски трошоци, данок, агенциска провизија, Катастар… На стан од неколку десетици илјади евра, неколку погрешни одлуки лесно можат да значат уште неколку илјади евра од семејниот буџет.
Затоа, познавачите на пазарот советуваат штедењето да почне уште пред да се избере станот.
Најголема разлика може да се направи кај кредитот. Иста сума, ист рок на отплата, а различна банка може да значи поинаква камата, различни трошоци за одобрување, проценка, осигурување и други надоместоци. Само гледањето на месечната рата не е доволно.
„Не прашувајте само колкава ќе биде месечната рата. Прашајте колку изнесува вкупниот износ што ќе го платите до крајот на кредитот“, советуваат економистите.
Тука особено треба да се внимава дали каматата е фиксна за целиот период, фиксна само во првите неколку години или потоа преминува во променлива. Разлика што на прв поглед изгледа мала, на кредит од 20 или 30 години може да стане сериозна сума.
Има простор за заштеда и кај самата цена на станот. Огласената цена не мора секогаш да биде и последната цена. Особено кај староградбата, сопствениците понекогаш се подготвени на договор ако купувачот има обезбедено финансирање и може брзо да ја заврши трансакцијата. Агенти за недвижности посочуваат дека купувачите со готовина обично имаат подобра преговарачка позиција, бидејќи продавачот не мора да чека одобрување кредит.
Но евтин стан не значи автоматски и добра зделка. Стар стан што бара нова електрична инсталација, водовод, прозорци, паркет, купатило и греење може на крајот да излезе поскап од стан што првично чинел неколку илјади евра повеќе. Затоа економистите советуваат пред потпишувањето да се направи проста сметка: цена на станот плус реалните трошоци за средување.
Кај новоградбата, пак, треба да се провери што точно е вклучено во цената по квадрат. Во Македонија повластената стапка на ДДВ од 5 проценти за првиот промет на новоизградени станови продолжува да важи до крајот на 2028 година, за станбени објекти што ги исполнуваат законските услови.
Важна ставка е и данокот на промет на недвижности кај трансакциите каде што тој се применува. Стапката ја утврдува општината и се движи од 2 до 4 проценти од пазарната вредност. По правило даночен обврзник е продавачот, но со договор може да биде предвидено данокот да го плати купувачот. Токму затоа купопродажниот договор треба внимателно да се прочита пред потписот, а не кога веќе ќе стигне сметката.
И уште една работа што купувачите често ја забораваат: станот треба и да се опреми. Кујна, бела техника, плакари, кревети, осветлување, клима, завеси… Ако целиот расположлив буџет се потроши на купопродажната цена и учеството, новиот сопственик може уште првиот месец да мора да бара дополнителен кредит.
Најдобрата заштеда, велат финансиските познавачи, најчесто не доаѓа од едно големо намалување. Доаѓа од десетина помали одлуки: подобра камата, пониска провизија, договорена цена, внимателно прочитан договор и добра пресметка на трошоците пред да се каже „го земам“.
Зашто кај стан од 100.000 евра и еден процент е 1.000 евра. А тука веќе вреди да се преговара.
Б.З.М.