Собираат пари за учество, се откажуваат од одмори, излегувања и непотребни трошоци, а кога повторно ќе ги погледнат огласите за станови, цените се уште повисоки. За многу млади луѓе во Скопје купувањето сопствен дом станува трка во која заштедите тешко го следат поскапувањето на недвижностите. Последните бројки од Народната банка покажуваат дека становите и натаму поскапуваат, иако растот е побавен отколку претходно.
Пред една година, млад брачен пар започнал да собира пари за учество за стан. Имаат две плати, живеат под кирија и секој месец успеваат да тргнат настрана по 500 евра. Планот им е за неколку години да соберат доволно средства за да земат станбен кредит.
На почетокот разгледувале станови од околу 100.000 евра. Денес повторно ги отвораат огласите и забележуваат дека слични недвижности се нудат по повисоки цени.
Оваa илустративна ситуација многу добро објаснува зошто купувањето стан станува сè поголем финансиски предизвик за оние што немаат сопствен имот или помош од семејството.
Според најновите податоци на Народната банка, цените на становите во Скопје во третиот квартал од 2026 година биле повисоки за 10,3 проценти во споредба со истиот период лани.
Растот е помал од претходните квартали. Во првиот квартал годишното зголемување изнесувало 16,6 проценти, а во вториот 13,4 проценти. Но тоа не значи дека становите почнале да поевтинуваат.
Напротив, цените продолжуваат да растат, само со побавно темпо.
За една година заштедиле 6.000 евра, а станот поскапел за 10.300
Да се вратиме на нашиот пример. Ако стан што се нудел за 100.000 евра поскапи за 10,3 проценти, неговата нова цена би изнесувала 110.300 евра.
Во меѓувреме, семејството кое секој месец штедело по 500 евра успеало да собере 6.000 евра.
Тоа значи дека, во оваа примерна пресметка, вредноста на станот пораснала за 10.300 евра, додека семејството заштедило 6.000 евра. Разликата е 4.300 евра.
Секако, ова не значи дека секој стан во Скопје навистина поскапел за толкав процент. Индексот на Народната банка се пресметува врз основа на огласени, а не на реализирани продажни цени, и не претставува прогноза за поединечен стан.
Но пресметката го покажува проблемот со кој се соочуваат купувачите. Дури и кога редовно штедат, поскапувањето може да биде побрзо од нивната можност да соберат пари.
Не е проблем само цената, туку и учеството
За купување стан со банкарски кредит најчесто е потребно и сопствено учество, чија висина зависи од прописите, видот на кредитот и условите на банката.
Да претпоставиме учество од 20 проценти. За стан од 100.000 евра тоа би биле 20.000 евра. Ако цената порасне на 110.300 евра, потребното учество би достигнало 22.060 евра. Што значи, само за учеството би биле потребни дополнителни 2.060 евра.
На ова се додаваат трошоци поврзани со купопродажбата, проценката на недвижноста, евентуалното посредување и опремувањето на станот.
За семејствата што првпат купуваат недвижност, овие дополнителни трошоци можат значително да го продолжат периодот на штедење.
А што ако земат поголем кредит?
Повисоката цена значи и поголемо задолжување, доколку купувачот го задржи истиот процент на учество. Ако банката финансира 80 проценти од вредноста на станот, кредитот за недвижност од 100.000 евра би изнесувал 80.000 евра.Кај цена од 110.300 евра, кредитот би бил 88.240 евра. Тоа се дополнителни 8.240 евра долг.
При примерна фиксна каматна стапка од 4,5 проценти и рок од 25 години, месечната рата би се зголемила од приближно 445 на 490 евра.
Разликата од околу 45 евра месечно можеби не изгледа огромна, но станува збор за обврска што може да трае со децении. А кога семејството веќе плаќа храна, струја, превоз и трошоци за децата, секое дополнително задолжување ја намалува финансиската слобода.
Дали да купат сега или да почекаат?
Ова е прашањето што многу купувачи си го поставуваат, но нема едноставен одговор.
Никој не може со сигурност да каже дали цените на становите ќе продолжат да растат, ќе се стабилизираат или ќе се намалат. Тоа зависи од понудата, побарувачката, каматните стапки, приходите на граѓаните и пошироките економски услови.
Затоа одлуката за купување не треба да се носи само поради страв дека становите утре ќе бидат уште поскапи. Важно е семејството реално да процени колкава кредитна рата може да плаќа, колку пари ќе му остануваат за живот и дали има финансиска резерва за непредвидени ситуации.
За многу млади луѓе проблемот веќе не е само како да заштедат за прв стан. Проблемот е како да заштедат доволно брзо за цената на станот да не им избега додека ги собираат парите.
