Земјоделците во Македонија се соочуваат со интересна, но загрижувачка пресметка. Трошоците за производство растат побрзо од цените по кои ги продаваат производите. Новите податоци на Државниот завод за статистика покажуваат дека во септември трошоците биле повисоки за 8,8 проценти во однос на истиот месец лани, додека цените на земјоделските производи пораснале само 2,3 проценти. Прашањето е едноставно, колку заработува земјоделецот кога сè што му треба за производство поскапува побрзо од она што го продава?
Да се занимаваш со земјоделство никогаш не било лесно. Прво треба да вложиш пари, потоа да работиш со месеци, да се надеваш дека времето ќе те послужи и на крајот да чекаш добра откупна цена. Ако една од овие работи тргне наопаку, целата пресметка може да се расипе.
Но годинава земјоделците имаат уште еден проблем. Производството станува поскапо, а цените што ги добиваат за своите производи не го следат истото темпо.
Според најновите податоци на Државниот завод за статистика, објавени на 16 октомври, цените на средствата што тековно се користат во земјоделството во септември биле за 8,8 проценти повисоки отколку пред една година. Поскапеле и средствата за инвестиции во земјоделството, за 8,6 проценти.
Во истиот период, цените на земјоделските производи се зголемиле во просек за 2,3 проценти.
Тоа значи дека на ниво на целиот сектор трошоците и продажните цени се движат со различна брзина.
Една пресметка покажува каде е проблемот
Да замислиме земјоделец кој минатата година за определено производство потрошил 80.000 денари, а производите ги продал за 100.000 денари. Разликата од 20.000 денари му останала за другите обврски и евентуална заработка.
Ако неговите производствени трошоци годинава пораснат за 8,8 проценти, ќе треба да потроши 87.040 денари.
Ако продажната вредност се зголеми само за 2,3 проценти, ќе добие 102.300 денари.
Во тој случај, разликата меѓу приходите и разгледаните трошоци се намалува од 20.000 на 15.260 денари.
Тоа се 4.740 денари помалку, иако земјоделецот формално продава по повисока цена.
Ова е илустративен пример со непроменето количество и структура на производството, а не пресметка на просечната заработка на македонските земјоделци. Но јасно покажува како различното темпо на поскапување може да ја намали заработката.
Не поминуваат сите земјоделци исто
Статистиката покажува и значителни разлики меѓу земјоделските производи.
Во септември, цените на растителното производство биле за 3,9 проценти повисоки на годишно ниво. Кај добиточното производство, пак, е забележано намалување од 2,1 процент.
Зеленчукот поскапел за 8,2 проценти, додека кај овошјето и грозјето е забележано намалување од 1,8 проценти. Цените на житата и оризот биле пониски за 2,2 проценти.
Овие разлики се важни затоа што не може да се каже дека секој земјоделец има ист проблем. Некој можеби добил подобра цена за својот род, а друг продал поевтино од лани и покрај повисоките трошоци.
Слична дилема постои и во соседна Србија. Тамошните медиуми неодамна анализираа како поголемиот род на пченица и пченка не значи автоматски и поголема заработка. Производителите мора да ги земат предвид вложувањата, приносите и откупната цена, а не само количеството што го произвеле.
И во Македонија суштината е иста. Добриот род е важен, но не е гаранција за добар финансиски резултат.
А зошто тогаш храната во продавниците е скапа?
Ова е прашање што веројатно ќе си го постави секој потрошувач.
Ако земјоделците се жалат дека производството е скапо и заработката им се намалува, како е можно граѓаните истовремено да чувствуваат дека храната станува сè поскапа?
Одговорот е во патот што производот го поминува од нивата до полицата.
Откупната цена не е исто што и малопродажната цена. Меѓу производителот и потрошувачот може да има откупувачи, преработувачи, транспорт, складирање, пакување, трговски трошоци и даноци.
Секој од овие делови влијае врз конечната цена. Затоа е можно земјоделецот да биде незадоволен од својата заработка, а потрошувачот од сметката што ја плаќа во маркетот.
За да се утврди кој колку заработува во тој синџир, потребни се посебни податоци за набавните цени, трошоците и маржите. Самите статистички индекси не го даваат тој одговор.
Кој ќе произведува утре?
Најголемиот ризик од ваквите движења не е само помалата заработка во една сезона.
Ако производството подолго време остане финансиски неисплатливо, земјоделците можат да ги намалат вложувањата, да обработуваат помалку земја или да се откажат од одредени култури.
За помладите луѓе, кои размислуваат дали да продолжат со семејниот земјоделски бизнис, пресметката може да биде уште потешка. Ако вложуваат многу, работат цела година и на крајот не знаат колку ќе заработат, редовната плата во друга дејност може да им изгледа како посигурен избор.
Тоа не значи дека новите статистички податоци докажуваат масовно напуштање на земјоделството, но покажуваат финансиски притисок што заслужува внимание.
Бидејќи проблемот не е само колку ќе чини храната утре. Прашањето е и кој ќе сака да ја произведува ако трошоците продолжат да растат побрзо од заработката.
Автор: Бранко Стојкоски
