Продажбата на домашна лозова ракија може да биде солиден дополнителен приход, особено за семејствата што имаат сопствени лозја. Но, меѓу цената на грозјето, печењето, амбалажата, акцизата и продажбата, разликата меѓу прометот и чистата заработка може да биде прилично голема.
Домашната лозова ракија може да донесе заработка од неколку десетици илјади денари годишно, а кај поголемите производители и значително повеќе. Литар домашна лозова на македонскиот пазар се нуди по цени од околу 250 до 400 денари, зависно од квалитетот, јачината и староста. Но, дали навистина се исплати човек да го запали казанот со намера да заработува?
Пресметката покажува дека најдобро поминуваат оние што имаат сопствено грозје, опрема и обезбеден пласман. За оние што мора да купуваат сè, од грозје до амбалажа, заработката е далеку понеизвесна.
Годинава откупната цена на смедеревката изнесува 20 денари за килограм, додека вранецот достигнува 21,8 денари. Тоа се цените според кои може да се направи почетна пресметка за производство на домашна лозова ракија.
Ако се земе пример со 1.000 килограми грозје купени по 20 денари, само суровината чини 20.000 денари. Доколку од таа количина се добијат 150 литри ракија, што е илустративен принос кој зависи од шеќерноста на грозјето, ферментацијата и јачината на пијалакот, трошокот за грозјето изнесува околу 133 денари по литар.
Ако ракијата се продава по 350 денари, вкупниот приход би достигнал 52.500 денари. Разликата од 32.500 денари, сепак, не е чиста заработка.
Од неа треба да се платат горивото за казанот, водата, транспортот, амбалажата, акцизата, евентуално ангажираната работна рака и останатите трошоци.
Токму овде економската пресметка станува посложена. Производител што има сопствено лозје не издвојува пари за купување грозје, но тоа не значи дека суровината му е бесплатна. Обработката, прскањето, бербата и одржувањето на лозјето чинат пари, а грозјето би можело и директно да се продаде.
За малите производители особено е важно и прашањето на легалната продажба.
Според правилата на Царинската управа, земјоделците регистрирани како мали производители можат да произведуваат до 2.500 литри жесток алкохолен пијалак годишно, со просечна јачина од 45 проценти, со дозволено отстапување од пет процентни поени.
За нив важи посебен акцизен режим, при што акцизата изнесува 30 денари по литар од четвртата година натаму. За продажба се потребни регистрација, акцизни марки, соодветно означување и потврда за исправноста на производот.
Ако производителот продава 500 литри ракија годишно по 350 денари, може да оствари промет од 175.000 денари. Само акцизата, според споменатата стапка, би изнесувала 15.000 денари.
Со продажба на 1.000 литри, прометот би достигнал 350.000 денари. Но, тоа подразбира и двојно поголемо производство, повеќе суровина и сигурни купувачи.
За споредба, дел од индустриски произведените лозови ракии во продавниците се продаваат и за повеќе од 700 денари по литар. Сепак, тие цени не можат директно да се споредуваат со приходите на домашните производители, бидејќи вклучуваат и други трошоци и трговски маржи.
Од економски аспект, најголема предност имаат производителите што продаваат директно на крајните купувачи, без посредници. Така полесно можат да постигнат повисока цена, под услов продажбата да биде законски уредена.
Најтешкиот дел, сепак, не мора да биде производството. Треба да се продадат и сите произведени литри.
Некој ќе направи 100 или 200 литри и релативно лесно ќе најде купувачи. Но, кога станува збор за 1.000 литри или повеќе, веќе е потребен организиран пласман.
Затоа, домашната лозова ракија може да биде исплатлив семеен бизнис, особено кога грозјето доаѓа од сопственото лозје. Колку ќе остане на крајот зависи од трошоците, продажната цена и количината што навистина ќе се продаде.
Едно е да се испечат 500 литри добра ракија. Сосема друго е сите да се продадат по добра цена.
Б.З.М.
