Во бизнисот најлесно е да се добие идеја. Потешко е да се процени дали таа навистина вреди пари, време и години работа. Токму тука се крие едно старо инвестициско правило кое и денес го привлекува вниманието на економистите: замислете дека во целиот живот имате право да направите само 20 големи инвестиции. Ниедна повеќе.
Правилото е познато како „20 дупки“. Наместо инвеститорот постојано да купува, продава, отвора нови фирми и да се префрла од една можност на друга, идејата е секоја поголема одлука да се третира како една дупка на картичка. Ја искористивте една, ви останаа уште 19. Потоа 18…
Оваа инвестициска логика со години ја користеле двајца од најпознатите светски бизнисмени, а била претставувана и пред студенти како едноставен начин да се објасни колку скапа може да биде избрзаната одлука.
„Кога би имале само 20 можности, многу повнимателно би размислувале што правите“, гласи суштината на правилото.
Преведено на македонски бизнис-терен, тоа би значело нешто многу практично. Некој има заштедени 20.000 или 30.000 евра и размислува дали да отвори кафуле, да купи стан за издавање, да вложи во мала производствена линија, да купи удел во фирма или да почне интернет-продавница. Ако мисли дека утре повторно ќе има уште толку пари, одлуката лесно може да ја донесе за неколку дена. Ако знае дека тоа е една од само дваесетте големи финансиски одлуки што ќе ги има во животот, приказната станува поинаква.
Тогаш се проверуваат бројките. Колкави се трошоците, кој е купувачот, што прави конкуренцијата, кога ќе се врати вложеното, дали бизнисот може да преживее лоша година и што ќе се случи ако приходите бидат 30 проценти помали од очекуваното.
Економистите посочуваат дека вредноста на ваквиот пристап не е во бројката 20. Никој буквално не му забранува на инвеститорот да направи 21-ва инвестиција. Поентата е во ограничувањето што човек сам си го поставува за да не носи финансиски одлуки само затоа што некоја можност во моментот изгледа примамливо.
Особено денес, кога вложување може да се направи за неколку минути преку телефон или компјутер, дисциплината станува уште поважна. Истражувањата и анализите на ова инвестициско правило нагласуваат дека ограничениот број одлуки го тера инвеститорот подолго да ги мери добрите и лошите страни, наместо импулсивно да влегува во нова зделка.
Истата логика важи и за малите фирми во Македонија. Сопственик на успешна продавница, ресторан или сервис често доаѓа во ситуација да слушне: отвори уште еден локал, земи поголем простор, влези во сосема нов бизнис, купи машина, земи кредит. На хартија секоја од тие идеи може да изгледа добро. Но, секоја бара капитал и внимание.
Познавачите на инвестициите токму тука ја гледаат главната порака на правилото: не мора секоја добра можност да биде и ваша можност.
„Неколку вистински добри идеи можат да бидат доволни“, е советот што со години се повторува во оваа инвестициска школа.
Тоа не значи дека парите треба да стојат и да се чека совршена инвестиција што можеби никогаш нема да се појави. Напротив. Поентата е кога ќе се препознае добра можност, таа детално да се испита и одлуката да не се носи затоа што „сите сега го прават тоа“.
За македонски претприемач тоа понекогаш може да значи и да одбие понуда што на прв поглед изгледа одлично. Или да не отвори втор локал само затоа што првиот добро работи. Или, пак, наместо три просечни проекти, парите и времето да ги насочи кон еден што веќе покажува резултати.
На крајот, „20 дупки“ не е магична формула за заработка. Тоа е едноставна сопирачка пред да се потрошат вистински пари.
А во бизнисот понекогаш најскапа е токму одлуката донесена пребрзо.
Б.З.М.
