Пет евра за музика, десетина за филмови, неколку стотици денари за дополнителен простор на телефонот, па уште некоја претплата за апликација што сме ја инсталирале пред неколку месеци. На прв поглед, ситни трошоци. Но, кога ќе се соберат на крајот од месецот, излегува дека дел од платата заминува на услуги што не можеме ниту да ги видиме ниту да ги допреме. И во Македонија сè повеќе секојдневни активности се префрлаат на мобилните телефони, од плаќање сметки и нарачување храна до гледање филмови и купување преку интернет.
Дигиталните услуги одамна не се резервирани само за помладите. Мобилно банкарство користат и пензионери, храната се нарачува преку апликации, а месечните претплати за музика, филмови и други содржини стануваат редовен трошок во семејниот буџет.
Колку точно трошат Македонците за ваквите услуги, засега нема сеопфатна јавно достапна статистика. Но, истражување на компанијата „Виза“, спроведено во Србија, покажало дека речиси половина од испитаниците издвојувале повеќе од 3.000 српски динари месечно за апликации и виртуелни платформи. Тоа се приближно 1.600 македонски денари. Податокот не се однесува на Македонија, но покажува колкав трошок можат да претставуваат дигиталните услуги за потрошувачите во регионот.
Најчесто користена дигитална услуга во истражувањето било електронското банкарство, заедно со дигиталните плаќања. Потоа следувале апликациите за нарачување и достава на храна, платформите за гледање филмови и серии, а значително помал интерес бил забележан за апликациите за такси-превоз.
Интересно е што секој втор испитаник користел онлајн услуги по неколкупати дневно, додека 95 проценти од корисниците пристапувале до нив преку паметен телефон.
Во Македонија слични услуги се достапни на неколку клика. Преку мобилен телефон може да се плати сметката за струја, да се префрлат пари, да се нарача ручек или да се купи авионски билет. Но, не секоја апликација е бесплатна, а дополнителните услуги често се наплатуваат.
На пример, домаќинство што плаќа по 600 денари за две претплати за видеосодржини, 350 денари за музика и 200 денари за складирање податоци, месечно издвојува 1.750 денари. За една година тоа се 21.000 денари. Станува збор за илустративна пресметка, без трошоците за достава на храна, банкарски провизии или други дигитални услуги.
Финансиските аналитичари предупредуваат дека токму редовните мали издатоци најлесно поминуваат незабележано. Потрошувачите почесто размислуваат пред поголемо купување, додека претплатите што автоматски се наплатуваат од платежната картичка ретко ги проверуваат.
Еден од финансиските аналитичари што јавно говорел за управувањето со личните финансии нагласува дека „финансиската дисциплина е клучна“, посочувајќи дека малите месечни трошоци со текот на времето можат да станат значителен издаток.
Проблемот е и во тоа што дел од претплатите продолжуваат да се наплатуваат дури и кога корисникот престанал активно да ја користи услугата. Бесплатниот пробен период завршува, започнува автоматската наплата, а известувањето од банката лесно се губи меѓу другите пораки на телефонот.
Од друга страна, потрошувачите имаат јасни причини зошто ги избираат дигиталните услуги. Во споменатото регионално истражување, речиси половина од испитаниците ја издвоиле „брзината“ како најважна предност. За 29 проценти пресудна била едноставноста, за 20 проценти достапноста, додека само пет проценти ја посочиле безбедноста како главен фактор при изборот.
Економистите советуваат редовно да се проверуваат банкарските изводи и активните претплати, особено оние што се обновуваат автоматски. Некои услуги имаат и годишни пакети што можат да бидат поевтини од месечните, но само доколку навистина се користат во текот на целата година.
За дел од граѓаните плаќањето преку апликации значи помалку чекање по шалтери и заштедено време. За други, пак, претставува уште една ставка во и онака оптоварениот домашен буџет. А колку навистина чини таа удобност, најлесно се гледа кога ќе се отворат банкарските трансакции од последните неколку месеци.
Б.З.М.
