Сто денари за кафе, уште сто за појадок, двесте за ручек, па нешто благо или сок попатно. Ништо страшно, барем така изгледа додека се плаќа. Но кога ќе се соберат сите овие ситни трошоци на крајот од месецот, излегува дека неколку илјади денари од платата заминале на работи за кои речиси и не размислуваме. Финансиските советници посочуваат дека токму секојдневните навики се едно од местата каде што граѓаните можат да направат заштеда, без притоа драстично да го менуваат начинот на живот.
За просечен вработен во Македонија, кој поминува осум часа на работа и најголемиот дел од денот е надвор од дома, храната и пијалаците можат да претставуваат сериозен месечен трошок. Особено ако секое утро започнува со купување појадок од пекарница, а паузата за ручек завршува во ресторан или со нарачана храна.
Едноставна пресметка покажува дека само за појадок од 100 денари, во текот на 22 работни дена се трошат 2.200 денари. Ако на тоа се додаде и едно кафе дневно од 80 денари, месечната сума се зголемува за уште 1.760 денари. Вкупно, речиси 4.000 денари само за овие две навики.
Економските анализи за личните финансии укажуваат дека ваквите трошоци често остануваат незабележани бидејќи се прават во мали износи, но редовно.
Појадокот од дома може да ја направи првата разлика
Еден од наједноставните начини за намалување на месечните трошоци е подготовката на храна дома. Наместо секое утро да се купува бурек, кифла или сендвич, оброкот може да се подготви претходната вечер.
Ако купениот појадок чини 100 денари, а домашно подготвениот во просек 40 денари, заштедата изнесува 60 денари дневно, односно 1.320 денари за 22 работни дена.
Слична е пресметката и со кафето. Доколку вработениот секој работен ден купува кафе од 80 денари, месечно троши 1.760 денари. Со подготовка на кафе дома или на работното место, трошокот може значително да се намали.
Но најголемата разлика обично се појавува кај ручекот.
Во Македонија не е невообичаено еден оброк за време на работната пауза да чини 200 или 250 денари, зависно од тоа што се купува. Ако се земе пример со 250 денари дневно, за еден месец се добиваат 5.500 денари.
Доколку дел од ручеците се носат од дома, а дел се купуваат, месечната заштеда може да достигне неколку илјади денари.
Финансиските советници препорачуваат однапред да се планираат оброците и да се купуваат намирници според список, со што се намалуваат и непотребните набавки.
Не е проблем само колку заработуваме, туку и каде трошеме
Кај семејствата со пониски приходи, сепак, просторот за штедење е многу помал. Економската логика е едноставна: кога најголемиот дел од платата оди за храна, сметки, кредити и основни потреби, не остануваат многу трошоци што можат да се скратат.
Затоа економистите прават разлика меѓу неопходната потрошувачка и трошоците што можат да се избегнат.
Дополнителен простор за заштеда се непланираните купувања во маркетите. Често се влегува по леб и млеко, а се излегува со полна кеса производи кои воопшто не биле на списокот.
Ако едно домаќинство успее да намали само 100 денари дневно од ваквите непланирани трошоци, на крајот од месецот ќе има 3.000 денари повеќе.
Практична можност е и одвојување мал износ веднаш по примањето на платата. Финансиските советници препорачуваат парите наменети за штедење да се издвојат однапред, наместо да се чека крајот на месецот за да се види што останало.
Финансиска писменост
Ако се соберат заштедите од домашен појадок, поевтино кафе и неколку ручеци подготвени дома, месечната сума од 5.000 денари е достижна за дел од вработените. За други, особено оние што веќе ги имаат сведено трошоците на минимум, и 500 денари се сериозна заштеда.
Секако, пресметките се пример, а не гаранција. Домашната храна исто така чини, а не секој има време и услови да подготвува оброци.
Но едно е сигурно: на крајот од месецот разликата најлесно се забележува кога ќе се соберат сите оние сметки од по 50, 100 или 200 денари што обично ги забораваме уште истиот ден.
Б.З.М.
