Изнајмувате наместен стан, плаќате кирија и веднаш се вселувате. Земате празен стан, киријата е пониска, но ве чека купување кревети, плакари, бела техника и уште еден куп работи без кои не може да се живее. За станарите во Македонија ова е една од главните дилеми при барањето покрив над глава. На прв поглед, наместениот стан изгледа како поскапа варијанта, но економската пресметка покажува дека не е секогаш така. Сè зависи од тоа колку долго планирате да останете, што веќе поседувате и колку пари имате на располагање за почетните трошоци.
Во Скопје, каде што изборот на станови под кирија е најголем, цените значително се разликуваат во зависност од населбата, квадратурата и опременоста. Во актуелните огласи може да се најдат наместени станови од околу 35 до 50 квадратни метри за 250 до 400 евра месечно, додека во поатрактивните делови од градот се бара и повеќе.
Но, пониската кирија за празен стан не значи автоматски и помал трошок.
Економската логика е едноставна. Ако за наместен стан плаќате 350 евра месечно, а за сличен празен стан сопственикот бара 250 евра, разликата е 100 евра. За една година тоа се 1.200 евра, а за три години 3.600 евра.
Со тие пари може да се покрие значителен дел од опремувањето. Сепак, треба да се пресмета колку ќе чинат кујната, фрижидерот, шпоретот, машината за перење, креветите и останатиот мебел.
Според економскиот принцип на распределување на почетните трошоци на подолг период, празниот стан станува поисплатлив колку подолго станарот останува во него, под услов разликата во киријата да биде доволно голема.
Најважно е кога ќе се исплати вложеното. На пример, доколку опремувањето чини 3.000 евра, а месечната заштеда од киријата изнесува 100 евра, потребни се 30 месеци за да се покрие почетната инвестиција. По тој период станарот почнува да остварува финансиска предност, доколку нема дополнителни поголеми трошоци.
За луѓето што веќе имаат сопствен мебел, пресметката е уште поедноставна. Тие не мора повторно да купуваат сè, туку треба да платат само превоз, евентуално монтажа и дополнителна опрема.
Од друга страна, за студенти, млади вработени и лица што често го менуваат местото на живеење, наместениот стан најчесто е попрактичен избор.
„Наместениот стан овозможува брзо вселување, додека празниот може повеќе да одговара за подолг престој“, се наведува во практичните насоки на агенциите за недвижности.
Има и трошоци што станарите често ги забораваат. Купениот мебел треба да се пренесе при следното преселување, а за поголемите парчиња може да биде потребно ангажирање комбе и работници. Доколку новиот стан е помал, дел од мебелот можеби нема ни да одговара.
Кај наместените станови, пак, постои друг проблем. Не е секој стан опремен со исправна техника и мебел во добра состојба. Стар фрижидер, дотраен душек или машина за перење што постојано се расипува можат да предизвикаат непланирани трошоци и расправии со сопственикот.
Затоа познавачите на пазарот на недвижности препорачуваат пред потпишувањето договор да се провери целата опрема и да се направи список на предметите што остануваат во станот.
„За наместените станови побарајте попис на мебелот и апаратите“, советуваат од секторот за недвижности, нагласувајќи дека треба да се забележат и постојните оштетувања.
Дополнителен фактор е и депозитот. Сопствениците често бараат однапред да се плати една месечна кирија како гаранција, а условите за неговото враќање треба јасно да бидат наведени во договорот.
За семејство што планира да живее пет или повеќе години на иста адреса, празен стан со значително пониска кирија може да донесе сериозна заштеда. Особено ако мебелот веќе го поседува.
За некој што планира да остане само една година, купувањето целосна опрема тешко дека ќе се исплати.
На крајот, најевтиниот стан не е секогаш оној со најниската кирија. Вистинската цена се гледа кога на хартија ќе се стават сите трошоци, од првиот ден на вселувањето до денот кога ќе треба да се предадат клучевите.
Б.З.М.
