Да најдете добра домашна ракија во Македонија станува работа за која не се доволни само пари. Треба да познавате човек. И тоа не каков било, туку некој што навистина пече ракија од грозје, сливи или други плодови, а не продава нешто што само личи на ракија. На пазарот може да се најде сè и сешто, од домашна лозова во пластични шишиња, до жестоки пијалаци со сомнително потекло, без декларација и без податоци за производителот. А купувачот најчесто има само еден избор, да му верува на продавачот на збор.
Домашната ракија со години е дел од македонската традиција. Речиси секое семејство има свој човек од кого набавува ракија за слави, свадби, родендени или за домашните гости. Некој ја купува од роднини на село, друг од пријател што има лозје, трет од човек што му го препорачале колегите.
Но, проблемот настанува кога под ознаката „домашна ракија“ се продава пијалак за кој не се знае ниту кој го произвел, ниту од што е направен.
Познавaчите на производството на жестоки пијалаци прават јасна разлика меѓу вистинската домашна ракија и алкохолот што се продава без никаква контрола. Традиционалното производство само по себе не значи дека производот е неквалитетен. Меѓутоа, ниту домашното потекло не е гаранција дека пијалакот е безбеден.
Особено сомнителни се понудите во кои се продаваат големи количества ракија со непознато потекло, по цени што изгледаат премногу ниски.
Според економските анализи на нелегалниот пазар на алкохол што ги објавува Организацијата за економска соработка и развој (ОЕЦД), високите давачки и трошоците за легално производство создаваат простор за производители што се обидуваат да заработат со користење поевтини суровини и избегнување на контролите.
Така, легалните производители имаат трошоци за суровини, опрема, амбалажа, акцизи и други обврски, додека нелегалните продавачи можат да понудат пониска цена токму затоа што дел од тие трошоци ги избегнуваат.
Но, евтината ракија понекогаш може да излезе многу скапа.
Меѓународната организација Интерпол предупредува дека фалсификуваните алкохолни пијалаци може да содржат опасни хемиски супстанции, кои предизвикуваат сериозни здравствени последици.
„Лажниот алкохол може да предизвика слепило, откажување на органите, па дури и смрт“, предупредува Интерпол во своите насоки за препознавање небезбедни алкохолни пијалаци.
Посебна опасност претставува метанолот, токсичен алкохол кој може да се појави и како несакан нуспроизвод при производство на жестоки пијалаци. Проблемот е што неговото опасно присуство не може сигурно да се утврди со мирисање или пробување на ракијата.
Затоа, познатиот народен метод со кој се проценува ракијата според тоа колку „пече“ во грлото не кажува дали таа е здравствено исправна.
Германскиот сојузен институт за процена на ризици предупредува дека труењето со метанол може да предизвика гадење, главоболка, нарушувања на видот и тешки последици по здравјето.
Од Царинската управа, пак, во своите упатства објаснуваат дека жестоките алкохолни пијалаци што легално се пуштаат во промет треба да бидат обележани со пропишана акцизна марка.
„Меѓупроизводите и жестоките алкохолни пијалаци кои не се обележани со акцизна марка се сметаат за производи на кои не е пресметана и платена акциза“, се наведува во објаснувањето на институцијата.
Сепак, акцизната марка не е лабораториска потврда за квалитет, како што и не секоја ракија произведена за сопствена употреба е фалсификат.
Економски гледано, проблемот не завршува само кај купувачите. Нерегистрираната продажба значи и изгубени приходи од даноци и акцизи, а создава нелојална конкуренција за регистрираните производители што работат според прописите.
За обичниот купувач, пак, работите се многу поедноставни. Кога купува ракија за дома, сака да знае што става на масата. Затоа и натаму многумина се потпираат на старото правило: подобро од проверен човек отколку од непознат продавач.
И така, наместо само да прашаат колку чини литар ракија, купувачите најпрво прашуваат нешто друго.
„Имаш ли човек што продава навистина добра домашна?“
И обично од тоа почнува потрагата.
Б.З.М.
