Вработените низ Европа би можеле да се соочат со голем јаз помеѓу нивната очекувана државна пензија и приходот што ќе им биде потребен за да живеат достоинствено во староста. Според истражувањето на Организацијата за економска соработка и развој (ОЕЦД), во 22 од 30 анализирани европски земји, задолжителните пензиски системи нема да обезбедат пензија од 70% од бруто заработката, што значи дека многу вработени ќе мора дополнително да штедат во текот на работниот век.
Најголем дефицит во однос на заработката е забележан во Литванија (20,7%), Ирска (19,4%), Полска (17,3%) и Хрватска (15,7%). Меѓу земјите со голем јаз се Словенија (12,5%), Латвија (12,3%), Естонија (12,2%), Швајцарија (12,1%) и Германија (11,1%). Од друга страна, Турција (0,4%), Шведска (2,2%), Словачка (3,9%) и Бугарија (4,4%) имаат најмал јаз.
Колку би требало дополнително да издвојат?
Според проценките за 2025 година, маж со просечна плата во Швајцарија би морал да штеди дури 1.084 евра месечно за да го достигне посакуваното ниво на пензија. Во Ирска, таа сума би изнесувала 974 евра, во Исланд 716 евра, во Германија 617 евра, а во Белгија 556 евра.
Во Обединетото Кралство, дополнителните месечни заштеди се проценуваат на 494 евра, во Полска на 360 евра, додека во Франција би изнесувале 238 евра. Во земјите со помали разлики, потребните алокации се значително пониски, пишува Euronews.
Сепак, експертите предупредуваат дека дури и помалите износи можат да бидат голем товар во земјите со пониски плати. Просечната бруто месечна плата во 2025 година се движеше од 1.549 евра во Турција до 8.957 евра во Швајцарија.
Зошто постојат големи разлики меѓу земјите?
Износот на потребните дополнителни заштеди првенствено зависи од тоа колку пари вработените можат да очекуваат од задолжителниот пензиски систем. Колку е помала државната пензија во споредба со претходните заработки, толку е поголема потребата за доброволно штедење.
Експертите објаснуваат дека разликите се резултат на различните пензиски политики, но и на економските и социјалните околности. Во Полска, големиот јаз е поврзан со намалувањето на државните пензии по транзицијата кон пазарна економија, додека во Ирска е поврзан со традиционално ниските задолжителни пензии. Шведска, од друга страна, има посилен систем за јавно пензиско осигурување.
Сепак, малиот јаз не мора да значи подобар животен стандард за пензионерите. На пример, во Турција, дел од населението што работи во неформалниот сектор останува надвор од системот за задолжително пензиско осигурување. Куповната моќ е исто така важна, односно колку пари навистина може да се купат од примената пензија.
Според податоците на Евростат, просечните алокации за старосни пензии во Европската Унија во 2023 година изнесувале околу 1.440 евра месечно по корисник. Сепак, овие податоци ги вклучуваат и пензионерите со пократко работно искуство, додека проценките на ОЕЦД се однесуваат на вработените кои штотуку влегуваат на пазарот на трудот и од кои се очекува да постигнат целосно работно искуство.
Може ли ситуацијата да се промени?
ОЕЦД нагласува дека овие проценки се базираат на претпоставката дека постојните правила на пензиските системи ќе останат непроменети до пензионирањето на сегашните вработени. Идните промени, како што е зголемувањето на возраста за пензионирање, би можеле да влијаат на износот на потребните дополнителни заштеди.
Експертите, исто така, предупредуваат дека доброволните заштеди честопати не се доволни, особено за луѓето со пониски приходи. Многумина ги потценуваат своите идни потреби, ги приоритизираат тековните трошоци или едноставно немаат доволно пари редовно да издвојуваат за пензионирање.
Како пример, ОЕЦД наведува вработен кој заработува 3.000 евра месечно пред пензионирање. За да има пензија во износ од 70% од неговата заработка, му треба приход од 2.100 евра. Ако државната пензија изнесува 1.500 евра, тој би морал да ја обезбеди разликата од 600 евра со дополнителни заштеди. Според истражувачкиот модел, издвојувањето на околу 9% од заработката во текот на целиот живот би можело да го покрие тој недостаток.
Заклучокот на експертите е дека државната пензија не може секогаш да се смета како единствен извор на приход во староста, туку дека можноста за дополнителни заштеди значително зависи од износот на заработката, пензискиот систем и трошоците за живот во секоја земја.
