За верниците во Македонија кои планираат да го почитуваат Божикниот пост, освен подготовката за четириесетдневното воздржување од мрсна храна, следува и една сосема практична пресметка. Колку пари ќе бидат потребни за грав, ориз, компири, зеленчук, овошје и риба?
Иако посната трпеза традиционално се смета за поедноставна и поевтина, сметката од маркет или пазар може да биде прилично висока, особено ако секојдневното мени се дополнува со печурки, јаткасти плодови и готови посни производи.
Божикниот пост годинава започнува на 28 ноември и трае до 6 јануари 2027 година, односно вкупно 40 дена. Во тој период православните верници се воздржуваат од месо, јајца и млечни производи, а рибата и маслото се дозволени во одредени денови, согласно црковните правила.
Најевтиниот дел од посната трпеза и натаму се компирите, оризот и сезонскиот зеленчук. Според цените забележани на скопскиот Кванташки пазар во средината на октомври, килограм компири се продава за 30 до 35 денари, кромидот чини околу 20 денари, морковите 25 денари, а зелката од 25 до 30 денари. Гравот се нуди за околу 90 денари за килограм, додека оризот чини околу 80 денари.
Сепак, цените во маркетите се поинакви. Во дел од малопродажните понуди килограм грав чини 139 денари, а пакување леќа од 900 грама достигнува 179 денари. На други продажни места гравот се нуди и по 179 денари за килограм. Разликата не е мала, особено кога станува збор за намирници што редовно се подготвуваат за време на постите.
За четиричлено семејство кое секојдневно подготвува посни оброци, трошокот може да биде значителен. Ако за храна се издвојуваат просечно по 500 денари дневно, за сите 40 дена ќе бидат потребни 20.000 денари. Со дневен буџет од 700 денари, сумата се искачува на 28.000 денари.
Економската логика е едноставна. Исфрлањето на месото и млечните производи не значи автоматски и помала сметка. Многу зависи од тоа со што ќе бидат заменети. Грав, компири, леќа и домашно подготвени јадења можат да бидат релативно евтин избор, но готовите посни оброци, растителните замени за сирење, намазите и специјалитетите од риба може значително да ја зголемат потрошувачката.
Особено внимание привлекуваат и производите што најчесто се купуваат за ужина или како дополнување на оброците. Ореви, бадеми, лешници, суво овошје, маслинки и разни растителни намази лесно ја зголемуваат сметката ако се купуваат во поголеми количини.
Од економски аспект, најголемата разлика се прави со планирањето на набавките.
упувањето сезонски зеленчук, готвењето за два дена и избегнувањето готови производи можат да ги намалат трошоците. Дополнителна заштеда носи и споредувањето на цените меѓу пазарите и маркетите, бидејќи ист производ неретко се продава по различна цена.
Најголем предизвик за семејниот буџет се деновите кога на менито се наоѓа риба. Цената зависи од видот, дали е свежа или замрзната и од местото на купување. За семејство кое почесто избира риба, вкупниот трошок за постот може да биде значително повисок од основната пресметка.
Сепак, конечната цена на Божикниот пост ќе зависи од навиките на секое домаќинство. Едно е кога на масата има тавче гравче, компир-манџа, зелка и домашен леб, а сосема друго кога се купуваат готови посни специјалитети.
Затоа, пред почетокот на постот, за многу семејства пресметката ќе почне уште во маркетот. Колку грав, колку ориз, колку зеленчук и колку пари за наредните 40 дена. А вистинската сметка ќе се знае дури кога ќе поминат Божикните празници.
Б.З.М.