Бакшишот што гостите го оставаат во рестораните, кафулињата и хотелите сè почесто станува предмет на интерес на даночните власти во регионот.
Парите што келнерите ги добиваат како награда за добрата услуга со години најчесто завршуваат директно во нивните џебови, без евиденција и без пријавување.
Станува збор за значителни суми, особено во туристичките центри, каде што во текот на сезоната се собираат илјадници евра од бакшиш.
Затоа во дел од земјите веќе се воведени правила за негово пријавување и оданочување, а се поставува и прашањето дали ваков модел би можел да се примени во Македонија.
Во домашните кафеани и кафулиња бакшишот сè уште функционира по старото правило. Гостинот плаќа сметка од 450 денари, остава 500 и му вели на келнерот да го задржи кусурот. Во рестораните со поголеми сметки бакшишот може да достигне неколку стотици денари, а при свадби, прослави и други веселби сумите знаат да бидат значително повисоки.
Колку пари на овој начин се собираат годишно во Македонија, засега нема јавно достапна официјална пресметка. Токму тоа е еден од проблемите при проценувањето на обемот на непријавените приходи во угостителството.
Економистите што ја анализираат сивата економија прават разлика меѓу прометот на угостителскиот објект и дополнителните приходи што ги добиваат вработените. Додека продаденото кафе или ручек мора да помине низ фискалната каса, бакшишот најчесто останува надвор од таквата евиденција.
Посебно прашање е како овие пари би се оданочувале. Дали секој оставен денар треба да се пријавува, дали би постоел годишен износ ослободен од данок и кој би бил одговорен за водењето на евиденцијата?
Хрватска веќе има воспоставено таков систем. Таму бакшишот се евидентира преку фискалниот систем, а од 2026 година годишниот неоданочив износ изнесува 3.600 евра по лице. Над тој праг се применува оданочување согласно прописите за доход. Гостите можат да остават бакшиш и со платежна картичка, а парите потоа им се распределуваат на вработените.
Претставниците на хрватскиот угостителски сектор уште при воведувањето на системот објаснуваа дека главната придобивка не е само даночната евиденција, туку и можноста вработените да добиваат бакшиш од гостите што не носат готовина.
„Со ова создадовме услови гостите да оставаат повеќе бакшиш. Бакшишот што сакаа да го остават со картичка, а претходно немаа можност, сега конечно завршува на сметките на нашите вработени“, беше образложението на претставничка на угостителското здружение при хрватската Стопанска комора.
Практиката, сепак, покажа дека пријавувањето на готовинскиот бакшиш е покомплицирано од електронското плаќање. Кај картичките постои запис за трансакцијата, додека кај парите оставени на маса е потребна дополнителна евиденција.
Даночните познавачи посочуваат дека ваквите модели бараат јасно разграничување на приходите. Бакшишот што му припаѓа на работникот не е исто што и приходот од продажбата на ресторанот, па различен мора да биде и начинот на неговото сметководствено и даночно третирање.
Во Македонија засега нема потврдена посебна мерка со која би се вовела фискализација на бакшишот по хрватскиот модел. За евентуална примена би биле потребни прецизни правила, особено за поделбата на бакшишот меѓу келнерите, шанкерите и останатите вработени.
Дополнително, не сите угостителски објекти работат на ист начин. Во некои ресторани бакшишот се собира заеднички и се дели на крајот од смената, додека во други секој келнер го задржува она што го добил од своите гости.
Затоа, евентуалното воведување данок на бакшишот би значело и промена во секојдневното работење на угостителите. Наместо парите едноставно да се остават на масата, би требало да постои и начин тие да бидат заведени.
А дали гостите и понатаму би оставале исто толку бакшиш? Тоа е прашање на кое засега нема сигурен одговор.
Б.З.М.