Мирис на печено прасечко, крцкава кожичка, компири во тавата и полна трпеза. За многу македонски семејства вака изгледа божикниот ручек. Но, додека до Божик има уште два месеца, веќе се поставува прашањето колку ќе чини ова задоволство и дали годинава ќе може да се купи прасечко по пристојна цена.
Засега, понудата на пазарот е прилично шарена. На едно место килограм прасечко месо може да се најде за околу 350 денари, а на друго цената достигнува и 550 денари. Разлика што сериозно се чувствува кога треба да се купат пет или десет килограми месо.
Според јавно достапните ценовници на месните компании, свежото прасечко месо моментално се нуди по цени од 349, 376, 399, па сè до 549 денари за килограм. Станува збор за различни продажни места и понуди, а не за единствена цена што важи на целиот пазар.
Тоа значи дека за пет килограми прасечко месо едно семејство може да плати од околу 1.750 до 2.750 денари. Ако се купуваат десет килограми, сметката може да достигне и 5.500 денари. И тоа само за месото, без компирите, салатите, пијалаците и останатото што традиционално се става на божикната трпеза.
Прашањето е дали овие цени ќе се задржат до 7 јануари или празничната побарувачка ќе донесе поскапување.
Од земјоделскиот сектор посочуваат дека цените по кои производителите ги продаваат свињите сè уште не се на ниво што им овозможува задоволителна заработка.
Според неодамна објавени информации од претставници на земјоделците, цената на свињите во жива мера се движи околу 115 до 120 денари за килограм, со вклучен ДДВ. Во изминатиот период е забележано зголемување од околу десет денари, но производителите сметаат дека за исплатливо работење им е потребна повисока цена.
„Цената е сè уште ниска, дури под рентабилноста“, предупредува претставник на земјоделските производители, посочувајќи дека оваа состојба трае подолг период.
Токму тука се разидуваат интересите на производителите и потрошувачите. Сточарите бараат подобри откупни цени за да ги покријат трошоците, додека граѓаните очекуваат поевтино месо во месарниците.
Економската пресметка покажува дека цената на живото животно е само еден дел од конечната малопродажна цена. Во неа влегуваат и трошоците за колење, обработка, транспорт, ладење, складирање и продажба. Кај прасечкото месо дополнително влијаат тежината на животното, начинот на обработка и дали се продава цело прасе или месо исечено на парчиња.
За божикните празници особено е барано помалото прасе, кое може да се испече цело или да се подготви во поголема тава. Токму таквите прасиња не треба да се мешаат со големите товени свињи, бидејќи нивните цени во жива мера не се исти.
Познавачите на пазарот укажуваат дека пред големите празници побарувачката може да има влијание врз цените, особено ако понудата на помали прасиња не е доволна. Сепак, засега нема потврдени податоци врз основа на кои би можело со сигурност да се најави поскапување или поевтинување за Божик.
Важна е и куповната моќ. Дури и кога има доволно месо, високата цена може да ги натера семејствата да купат помали количества. Наместо цело прасе, дел од купувачите можат да се одлучат за неколку килограми прасечко, свински врат или ребра.
Економистите при анализата на ваквите сезонски движења ги земаат предвид и трошоците за добиточна храна, енергија и транспорт, бидејќи тие директно влијаат врз производството и продажбата.
Засега, единствено сигурно е дека разликите меѓу месарниците се големи и дека споредувањето на цените може да донесе значителна заштеда.
До Божик има доволно време пазарот да се промени. А дали на 7 јануари ќе крцка евтино прасечко на македонските трпези, ќе се види кога ќе почнат вистинските празнични набавки.
Б.З.М.
