Купуваат килограм домати, а кога ќе стигнат дома, вагата им покажува 850 грама. Бараат два килограма компири, плаќаат колку што ќе им каже продавачот, но подоцна се сомневаат дека добиле помалку. Дел од скопјани се жалат дека на зелените пазари сè почесто мора да внимаваат не само на цените и квалитетот на овошјето и зеленчукот, туку и на тоа што покажуваат вагите.
Сомнежите се различни. Некои мислат дека вагите не се точни, други дека продавачите ја мерат и амбалажата, а трети се жалат дека мерењето завршува толку брзо што купувачот не успева ни да ја види тежината.
Пазарењето на зелените пазари во Скопје за многу семејства е редовна навика. Се оди по свеж зеленчук, се споредуваат цените, се бара нешто поевтино. Но, кога продавачот ќе ја стави кесата на вагата и веднаш ќе ја тргне, купувачот понекогаш останува со прашањето дали навистина добил онолку колку што платил.
Една од работите на кои потрошувачите треба да внимаваат е дали вагата покажува нула пред мерењето. Доколку на неа претходно е оставена тежина или не е правилно наместена, конечниот резултат може да биде поголем од вистинската тежина на производите.
Проблем може да настане и со амбалажата. Кога овошјето и зеленчукот се ставаат во пластични садови, гајбички или друга амбалажа, нејзината тежина треба да биде одземена од вкупната тежина. Во спротивно, купувачот плаќа и за нешто што не е производот што го побарал.
„Колку тежи ова без гајбата?“, „Може ли уште еднаш да ми го измерите?“ и „Зошто вагата не покажува нула?“ се прашања што купувачите имаат право да ги постават кога се сомневаат во мерењето.
Сепак, секоја разлика во тежината не значи автоматски измама. Домашните ваги, особено поевтините кујнски модели, исто така можат да покажуваат отстапувања. Важно е на каква подлога се поставени, дали се правилно наместени и колку се прецизни.
Економската страна на проблемот е едноставна. Ако килограм одреден производ чини 100 денари, а купувачот добие 900 грама, разликата е 10 денари. На една кеса можеби не изгледа многу, но ако истиот купувач пазарува неколку пати неделно, а разлики има кај повеќе производи, износот се зголемува.
Економистите ваквите разлики ги разгледуваат и низ трошокот што го прават домаќинствата. Особено кај семејствата со ограничен буџет, секој дополнителен денар платен за недобиена количина значи поголем реален трошок за храна.
Од друга страна, не може сите пазарџии да се стават во ист кош. Голем дел од продавачите со години работат со редовни муштерии, а довербата им е најважна за да ги задржат. Затоа и сомнежите за неправилно мерење треба да се проверуваат, наместо однапред да се прогласуваат за докажани измами.
Во Македонија постојат прописи за исправноста и проверката на мерилата што се користат во трговијата. Бирото за метрологија е надлежно за верификација на мерилата, односно за утврдување дали тие ги исполнуваат пропишаните услови за точност. Мерилата за кои е предвидена задолжителна верификација подлежат на соодветни проверки.
Потрошувачите што се сомневаат дека биле оштетени можат да побараат повторно мерење пред да платат. Доколку сметаат дека станува збор за неправилност во трговијата, можат да поднесат пријава до Државниот пазарен инспекторат, додека прашањата за исправноста на мерилата се во надлежност на метрологијата.
Најчесто, расправијата околу вагата почнува со неколку грама, а завршува со кавга за неколку денари. Затоа проверката на тежината на самото место е наједноставниот начин купувачот да знае што плаќа.
И следниот пат кога продавачот ќе ја стави кесата на вагата, вреди да се погледне бројката пред да се извадат парите од џебот.
Б.З.М.
