Европската Унија би можела да добие сосема неочекувана можност да ја зголеми енергетската безбедност преку диверзификација на снабдувањето со гас, без тој да доаѓа ниту од Исток ниту преку Атлантикот. Европа бара алтернативни извори на енергија откако им го сврте грбот на руската нафта и гас по почетокот на конфликтот во Украина во 2022 година, додека потрошувачите се соочуваат со зголемени цени на горивата влошени од војната во Иран.
Една од можностите што се појави е во договорите што неодамна ги потпиша италијанската енергетска компанија Ени во врска со развојот на Кронос, џиновско гасно поле кое се наоѓа покрај брегот на Кипар.
Се проценува дека содржи околу 85 милијарди кубни метри јаглеводороди, а потпишаните договори вклучуваат системи и цевководи за подводно производство, пловечка контролна единица и услуги за нафтени платформи.
Кипарскиот претседател Никос Христодулидес во ексклузивна изјава за АП изјави дека првото од неколкуте гасни полиња откриени во близина на островот се очекува да започне со производство во првата половина на 2028 година.
„Кипар е дел од енергетската равенка, при што Европа има корист од дополнителна диверзификација и зајакнување на автономијата на Унијата. Ова е првиот чекор на светлата патека. Склучувањето на овие договори, кои ја активираат обврската за инвестирање милијарди евра, обезбедува јасно дефиниран пат до производство“, рече Христодулидис.
Кога гасот ќе се експлоатира од полето кое се наоѓа на околу 185 километри југозападно од Кипар, тој ќе се транспортира преку цевковод до египетската фабрика Дамиета, каде што ќе се втечнува и ќе се извезува на меѓународните пазари, првенствено во Европа. Кипарскиот претседател очекува производствениот капацитет да достигне 500 милиони стандардни кубни стапки (14,16 милиони кубни метри) дневно при врвно производство.
Христодулидис рече дека за ЕУ, важноста на Кронос „лежи токму во можноста да ги диверзифицира своите извори на снабдување преку развој на полињата во земјата-членка и во соработка со регионот“.
Покрај Кронос, во ексклузивната економска зона на Кипар се откриени уште шест резервоари за природен гас кои се разгледуваат за развој, вклучувајќи ги полињата Глаукос и Пегаз на ЕксонМобил, лоцирани јужно од Кронос.
Потпретседателот за глобално истражување на ЕксонМобил, Џон Ардил, во јуни изјави дека природниот гас би можел да почне да тече од двата извори до 2033 година и веројатно ќе се транспортира преку цевковод до Египет, каде што би можел да се тече за извоз.
Како што објави Euronews, потпишаните договори се вредни до 1,6 милијарди евра и се однесуваат на изградба на инфраструктурата потребна за развој на полето за природен гас Кронос во ексклузивната економска зона на Кипар. Партнер на Ени е француската групација Тотал, бидејќи двете компании ќе работат заедно на експлоатацијата на областа.
Договорите претставуваат важна пресвртница во напорите на Кипар да ја зајакне својата позиција на енергетската мапа на Источниот Медитеран, а во исто време да придонесе за диверзификација на европските извори на снабдување со природен гас. Гвидо Бруско, главен оперативен директор на Глобалната група за природни ресурси на Ени, изјави дека ова е историска пресвртница за Кипар, бидејќи е првиот проект за развој на јаглеводородни полиња во оваа земја.
Во исто време, користењето на постојната инфраструктура на Египет е централен столб на планот, бидејќи овозможува развој на полето преку регионални енергетски партнерства и олеснува комерцијална експлоатација на гас.
Италијанскиот енергетски гигант Ени е активно вклучен во операциите на Кипар од 2013 година, инвестирајќи повеќе од една деценија во експертиза, човечки ресурси и технолошка инфраструктура. Преминувањето на проектот Кронос во фазата на имплементација е резултат на овој долгорочен напор и соработка помеѓу Република Кипар, Египет, Ени и TotalEnergies.
Ени и TotalEnergies во јули одлучија да го забрзаат спроведувањето на проектот, поставувајќи ја целта за започнување на производството во првата половина на 2028 година. Клучна предност е можноста за користење на постојната инфраструктура, за која се очекува да ги намали трошоците за развој и да го скрати времето потребно за изградба на потребните објекти. Покрај економските и комерцијалните димензии на проектот, развојот на полето Кронос ја истакнува стратешката важност од зајакнување на енергетската соработка во Источниот Медитеран. Соработката меѓу Кипар, Грција, Египет и Италија може да стане клучен столб на поширок енергетски коридор што ги поврзува полињата на Источниот Медитеран со европскиот пазар.
Кипар има потенцијал да произведува нови количини природен гас, Египет има капацитети за преработка и втечнување, Грција нуди стратешка локација и меѓусебни врски за насочување на енергетските текови кон Југоисточна и Централна Европа, додека Италија обезбедува важна влезна точка кон еден од најголемите енергетски пазари во Европската Унија.
Искористувањето на овие капацитети создава простор за инвестиции во инфраструктура, продлабочување на трговските врски и развој на нови енергетски транспортни правци. Во исто време, може да ја зајакне преговарачката позиција на европските земји и да ги ублажи ризиците што произлегуваат од зависноста од ограничен број добавувачи и снабдувачки правци.
Полето Кронос е дел од поширок бран активности за истражување и развој на јаглеводороди во Источниот Медитеран. Американскиот енергетски гигант „Шеврон“ продолжува со дискусиите за развој на полето „Афродита“, со своите партнери Израел (NewMed Energy) и британската компанија „Шел“. Во исто време, според извештаите во медиумите, „Шел“ постигна договор за продажба на својот удел во полето на унгарската енергетска група „МОЛ“, а трансакцијата се очекува да биде завршена на почетокот на 2027 година.
Напредокот на овие проекти ќе игра одлучувачка улога во способноста на Кипар да ги претвори откритијата на природен гас во комерцијално одржливи ресурси и да го зајакне своето учество во регионалните синџири на вредност на енергијата.
Овие настани добиваат особено значење во време на зголемени тензии на Блискиот Исток и загриженост за влијанието на конфликтот меѓу САД и Иран околу Ормутскиот теснец, еден од најважните светски поморски транспортни правци за енергија.
Ризикот од прекини во енергетските текови во поширокиот регион ја нагласува потребата Европа да обезбеди алтернативни извори на снабдување и да ги зајакне стратешките партнерства со земјите што поседуваат енергетски ресурси и инфраструктура потребни за нивен извоз.
Во овој контекст, развојот на нови полиња во Источниот Медитеран може да помогне во диверзификацијата на енергетскиот микс на Европа, ограничувајќи ги ризиците поврзани со прекумерната зависност од одредени земји или транспортни правци.
