Парите што стојат дома, во фиока или под душек, од година во година можат да купат сè помалку. Иако сумата останува иста, нејзината вредност се намалува поради поскапувањето на производите и услугите. Затоа сè повеќе граѓани размислуваат дали заштедата да ја остават во банка, да купат злато, да вложат во недвижност или да побараат друг начин за да ги зачуваат парите.
Според податоците на Државниот завод за статистика, годишната инфлација во Македонија во септември изнесувала 2,7 проценти, додека на месечно ниво немало промена на трошоците за живот. Тоа, сепак, не значи дека цените се вратиле на старото ниво, туку дека нивниот раст е забавен.
Економистите посочуваат дека при изборот на вложување треба да се земат предвид висината на заштедата, периодот за кој граѓанинот може да се откаже од парите и ризикот што е подготвен да го прифати.
Една од наједноставните можности останува банкарското штедење. Парите се достапни под условите договорени со банката, а на заштедата се пресметува камата. Меѓутоа, доколку годишната камата е пониска од инфлацијата, штедачот реално губи дел од куповната моќ.
На пример, ако некој има 300.000 денари со годишна камата од два проценти, по една година ќе заработи 6.000 денари пред евентуалните давачки. Но, доколку инфлацијата изнесува четири проценти, цените ќе пораснат побрзо од неговата заштеда.
Затоа финансиските аналитичари го посочуваат краткорочното штедење како можност за чување пари што наскоро ќе бидат потребни, а не како сигурен начин за заработка.
Друга можност е купувањето злато. Инвестициското злато може да се купи во различни количини, од мали плочки до поголеми златни прачки. Неговата предност е што има меѓународен пазар и може да се продаде, но цената не расте постојано.
Познавачите на финансиските пазари предупредуваат дека златото не носи камата, ниту редовен приход. Заработката зависи од разликата меѓу куповната и продажната цена, во која треба да се пресметаат и трошоците за тргување и чување.
Во Македонија, недвижностите традиционално се сметаат за еден од најпопуларните начини за вложување. Становите се купуваат за живеење, но и за издавање под кирија. Сепак, за таква инвестиција се потребни значителни средства.
За граѓаните со помал капитал, една од можностите се гаражите и паркинг-местата. Особено во населбите каде што недостига паркинг, тие можат да се издаваат и да носат месечен приход.
Но, економската пресметка не завршува со киријата.
Треба да се пресмета колку чини купувањето, колкави се даноците, дали ќе има редовни закупци и за колку години може да се врати вложеното. Недвижност што стои празна не носи заработка, а нејзината продажба понекогаш може да потрае.
Финансиските советници како дополнителна можност ги посочуваат инвестициските фондови и хартиите од вредност. Тие овозможуваат вложување во различни компании или должнички инструменти, но носат ризик од загуба.
Во насоките за инвеститорите, американските финансиски регулатори нагласуваат:
„Распределувањето на вложувањата е еден од основните столбови на паметното инвестирање“.
Нивната препорака е средствата да не се вложуваат само на едно место, бидејќи загубата кај една инвестиција може делумно да се надомести со резултатите од друга.
Економистите потсетуваат и на вложувањето во образование, дополнителни квалификации и професионални вештини. Курс за странски јазик, обука за занает или усовршување во професијата може да придонесе за поголема заработка, иако повратот не е загарантиран.
Особено за граѓаните што немаат голема заштеда, дополнителната вештина понекогаш може да биде поисплатлива од купување злато или чување пари на сметка.
Препораката на финансиските регулатори е јасна: пред вложување треба да се проверат ризиците, трошоците и можноста парите да се повлечат кога ќе бидат потребни. Заштедата за итни трошоци не треба да се изложува на ист ризик како средствата што се вложуваат на подолг рок.
Зашто едно е да имате пари настрана, а сосема друго е колку тие пари ќе вредат кога ќе ви затребаат.
Б.З.М.
