Сметката за струја стигнува секој месец, ја гледаме последната бројка, ја плаќаме и ретко кој седнува да пресмета колку навистина го чини еден киловатчас.
Новите податоци на Државниот завод за статистика даваат прилично интересен одговор. Во првите шест месеци од 2026 година просечната цена на електричната енергија за македонските домаќинства изнесувала 7,427 денари за киловатчас со вклучен ДДВ. Тоа е за 1,3% повеќе во споредба со второто полугодие од минатата година. Но 7,427 денари е просек и токму тука станува интересно.
Ако го отвориме актуелниот ценовник на Регулаторната комисија за енергетика, ќе видиме дека еден киловатчас во високата тарифа во првиот блок има цена од 4,7074 денари. Во вториот блок е 5,8976 денари, во третиот 7,8537 денари, а ако домаќинството влезе во четвртиот блок, цената скока на дури 19,1904 денари за киловатчас. Евтината тарифа е 2,1893 денари. На тоа постои и надоместокот за пренос и дистрибуција од 2,0339 денари за киловатчас, а затоа овие тарифни ставки не треба директно да се споредуваат со статистичкиот просек на ДЗС како да се идентична категорија.
Разликата меѓу првиот и четвртиот блок, сепак, е впечатлива. Самата енергетска тарифа за киловатчас во четвртиот блок е нешто повеќе од четири пати повисока од онаа во првиот. Поточно, 19,1904 поделено со 4,7074 дава околу 4,08.
Тоа значи дека прашањето колку чини струјата во Македонија нема еден единствен одговор.
210 киловатчаса се едно, над 1.050 се сосема друго
Системот е поставен така што високата тарифа се дели во четири блокови. Првиот опфаќа потрошувачка до 210 kWh, вториот од 211 до 630 kWh, третиот од 631 до 1.050 kWh, а четвртиот е над 1.050 kWh. Притоа блоковите се прогресивни, односно влегувањето во повисок блок не значи дека целата претходна потрошувачка одеднаш се пресметува по највисоката цена.
И токму ова е делот што лесно се губи кога зборуваме само за цената на струјата.
Да земеме две крајности само за да ја видиме математиката. Сто киловатчаса енергија пресметани по тарифата на првиот блок би имале енергетска ставка од околу 471 денар. Истите 100 kWh, доколку станува збор за потрошувачка која веќе се пресметува во четвртиот блок, би имале енергетска ставка од околу 1.919 денари.
Разликата е околу 1.448 денари на секои 100 kWh.
Ова е илустрација само на енергетската тарифна ставка. Не е симулација на целата месечна фактура, бидејќи сметката содржи и други елементи, вклучително пренос и дистрибуција, даночен третман и структура на потрошувачката меѓу висока и ниска тарифа. Но токму оваа проста пресметка покажува зошто потрошувачката во повисоките блокови толку брзо почнува да се чувствува во домашниот буџет.
Особено интересна станува евтината тарифа. Нејзината енергетска цена е 2,1893 денари/kWh, наспроти 4,7074 денари во првиот блок на високата тарифа. Самата тарифна ставка е значително пониска. За семејство што може дел од потрошувачката на бојлер, машина за перење, машина за садови или други поголеми потрошувачи да ја префрли во периодите на ниска тарифа, времето кога се троши струјата станува речиси исто толку важно како и количината.
Просекот од 7,43 денари крие многу различни домаќинства
ДЗС не вели дека секој граѓанин плаќа 7,427 денари за секој потрошен киловатчас. Тоа е просечна цена за домаќинствата, добиена според статистичката методологија, и во неа се содржани домаќинства со различна потрошувачка и различна структура на тарифите. Податокот е дефинитивен и се однесува на првото полугодие од 2026 година.
Но новата бројка е интересна и од друга причина. Просечната цена е зголемена за 1,3% во однос на второто полугодие од 2025 година. На прв поглед тоа не изгледа драматично. За домаќинство, сепак, конечната сметка не зависи само од процентот со кој се променила просечната цена. Зависи од тоа колку струја троши, кога ја троши и колкав дел од високата потрошувачка завршува во поскапите блокови.
Тука доаѓаме и до зимата. Клима што работи неколку часа повеќе дневно, електричен бојлер, шпорет, машина за сушење алишта или дополнителна греалка не знаат дека просечната цена на струјата пораснала „само“ 1,3%. Тие бројат киловатчасови. А кога потрошувачката во високата тарифа оди нагоре, секој следен блок има различна цена.
Токму затоа две семејства со сличен стан и слични приходи можат да добијат прилично различни сметки. Едното можеби се грее на парно или дрва и електричната енергија ја користи главно за апарати. Другото може да грее поголем дел од домот на клима или други електрични уреди. Едното успева дел од потрошувачката да ја префрли во ниска тарифа, другото најмногу троши кога струјата е во висока тарифа.
Затоа и просечните 7,427 денари се само една страна од приказната.
На другата страна се 2,1893 денари во ниска тарифа, 4,7074 денари во првиот блок и 19,1904 денари во четвртиот блок на високата тарифа.
А разликата меѓу нив покажува нешто што е многу поважно пред почетокот на грејната сезона, дека кај струјата веќе не е доволно само да прашаме колку трошиме. Сè поважно е и кога трошиме и до кој блок стигнуваме.
