Треба да извадиш документ, да закажеш преглед, да прашаш за кредит, да провериш до каде ти е предметот. Уште не си тргнал, а веќе го отвораш именикот. „Чекај, овој нели имаше братучед таму?“ Не знаеш ни што точно ќе побараш од човекот, ама прво да го најдеш, па ќе видиш. Можеби ќе ти каже која документација ти треба. Можеби ќе крене телефон. Можеби само ќе те поштеди од уште едно слободно утро потрошено на погрешен шалтер.
„Имаш ли некој таму?“ е необично прашање затоа што во него собира сè: надеж дека ќе завршиш побрзо, страв дека ќе те шетаат и желба некој да ти каже „ова вака оди“. Во разговорот може да звучи како ситница, како кога бараш број од добар мајстор. А зад него може да стои нешто многу посериозно – уверување дека без познат човек ќе ти биде потешко да го добиеш и она што редовно ти следува.
„Абе, само да прашам“
Замисли дека трипати си се јавил и никој не одговорил. Потоа преку пријател добиваш друг број, некој крева и за две минути ти објаснува што недостига. Човекот не прескокнал ред, не сменил одлука, не потпишал нешто преку ред. Само ти одговорил. А ти веќе го доживуваш како некој што „ти завршил работа“. Тука има нешто наопаку: обична, точна информација добила вредност на лична услуга.
Истиот муабет може да се случи и во банка. Не бараш да ти одобрат кредит што не можеш да го враќаш. Сакаш некој да ти објасни зошто ти бараат уште еден документ, колкави се трошоците и кога можеш да очекуваш одговор. Ако добиеш човек што ќе седне со тебе, ќе ги отвори бројките и ќе зборува разбирливо, следниот пат веќе не велиш „оди во таа банка“. Велиш: „Барај го човеков, се ќе ти објасни“. Довербата се врзала за име и презиме.
Така професијата се претвора во нешто што оди со човекот и по работното време. Докторот добива слика на телефон со „само да ѕирнеш“. Сметководителот добива документ во недела со „две минути ти е тебе ова“. На банкарот му стигнува порака за туѓ кредит, на адвокатот договор од десет страници со „кажи само дали е океј“. За оној што прашува е една мала услуга. За оној што одговара може да биде десеттото „само едно прашање“ тој ден. Знаењето има вредност и кога некој го бара другарски.
Каде завршува помошта, а почнува врската?
Не е исто некој да ти објасни постапка и некој да ја искриви за тебе. Едно е да ти каже кој документ недостига. Друго е да направи да поминеш без него. Едно е да провери зошто предметот стои. Друго е твојот да го стави пред туѓ, само затоа што сте се чуле преку заеднички пријател. Разликата звучи јасно додека зборуваме општо. Станува понепријатна кога ние сме тие што брзаат.
Бидејќи лесно е да се нервираш кога некој ќе влезе преку ред. Потешко е да одбиеш кога ќе ти речат: „Дојди, ќе те внесам јас“. Во тој момент си наоѓаш објаснување – си излегол од работа, детето те чека, цел ден си заглавен. Можно е сето тоа да е точно, но и човекот што останал да чека можеби има ист таков ден. Тој само немал кому да се јави.
Има и луѓе што одбиваат вакви услуги, па испаѓаат „тешки“. Ќе помогнат со информација, ќе објаснат, ќе те насочат, ама нема да прескокнат правило. Тогаш може да го слушнат она разочараното: „Абе, наш човек, а ништо не заврши“. Како блискоста да носи обврска да се направи исклучок. Со такви очекувања, и чесниот професионалец го ставаме во незгодна положба, да бира меѓу работата што треба да ја заврши правилно и односот со човекот што му се јавил.
Затоа „имам човек таму“ може да значи две сосема различни работи. Може да значи дека познаваш некој способен, достапен и одговорен. Може да значи и дека очекуваш предност што другите ја немаат. Првото заслужува препорака. Второто заслужува да се запрашаме што точно бараме кога велиме „заврши ми работа“.
На крајот, најдобрата препорака за некого би била: „Оди кај него, ќе ти објасни и ќе си ја заврши работата. И не мора да кажуваш дека јас те пратив“.
