Грав што се вари два часа, месо што никако да омекне, чорба што крчка на шпоретот цело претпладне. Во многу македонски домаќинства ова е вообичаена слика, особено за викендите кога се подготвува ручек за целото семејство. Но, долгото варење има и своја цена, а таа на крајот од месецот се гледа на сметката за струја. Токму затоа експрес-лонецот повторно станува интересен за домаќинствата што сакаат да заштедат. Прашањето е колку навистина може да се заштеди и дали разликата е доволно голема за да се исплати неговото купување.
Принципот е едноставен. Наместо храната со часови да се вари во обично тенџере, експрес-лонецот користи притисок кој овозможува водата да достигне повисока температура од вообичаената точка на вриење. Така, намирниците побрзо омекнуваат, а времето поминато на шпоретот значително се намалува.
Најголемата разлика се забележува кај гравот, леќата, наутот, говедското месо и другите јадења на кои им треба подолго варење.
Истражувањата за енергетската ефикасност покажуваат дека електричните експрес-лонци можат значително да ја намалат потрошувачката на енергија. Во одредени испитувања на јадења што бараат долго варење, потрошувачката била неколкупати помала отколку кај класичните начини на подготовка. Сепак, заштедата зависи од видот на храната, шпоретот и времетраењето на готвењето.
Колку заштедувате?
Да земеме еден едноставен пример од македонска кујна. Доколку за подготовка на ручек во обично тенџере се потроши еден и пол киловатчас електрична енергија, а со експрес-лонец само половина киловатчас, разликата изнесува еден киловатчас.
Според тарифите што важат од јануари 2026 година, цената на активната електрична енергија во првиот блок на високата тарифа изнесува околу 4,71 денар за киловатчас. На тоа се додаваат надоместокот за мрежарина и данокот. Оттука, заштедениот киловатчас во овој блок претставува приближно осум денари помал трошок.
Ако семејството подготвува вакви јадења 15 пати месечно, заштедата би изнесувала околу 120 денари. За една година тоа се приближно 1.400 денари.
Ова е илустративна пресметка, а не гарантирана заштеда. Кај домаќинствата што готват почесто, особено ако користат електрични рингли и подготвуваат поголеми количини храна, разликата може да биде поголема.
Енергетските аналитичари посочуваат дека најголемиот ефект не доаѓа од самата моќност на апаратот, туку од вкупната потрошена енергија за подготовка на оброкот.
Тоа практично значи дека апарат што троши повеќе струја во краток период не мора да биде поскап за користење од рингла што работи со помала моќност, но значително подолго.
Најголемата заштеда е кај јадењата што долго се варат
Податоците од испитувањата на електрични експрес-лонци покажуваат уште една важна разлика. Кај јадењата што бараат долго варење заштедата е изразена, додека кај зеленчукот и храната што се подготвува за неколку минути предноста може да биде мала, па дури и да изостане.
„За јадења со долго варење, електричниот експрес-лонец може да заштеди приближно половина од времето и значителен дел од трошоците“, се наведува во наодите на истражувачки центар за енергетска ефикасност, кој испитувал различни начини на подготовка на храна.
Економската исплатливост, пак, зависи и од тоа колку често се користи садот. Доколку семејството готви грав еднаш месечно, купувањето поскап електричен експрес-лонец само поради заштеда на струја тешко дека брзо ќе се исплати.
Сосема поинаква е пресметката за домаќинство во кое секојдневно се подготвуваат манџи, месо и варени јадења.
Дополнителна предност е што при варењето најчесто се користи помало количество вода, а кај електричните модели температурата и притисокот се регулираат автоматски. Сепак, треба да се пресмета и времето потребно за создавање и ослободување на притисокот, поради што вкупното готвење не е секогаш толку кратко колку што изгледа на прв поглед.
За македонските семејства што се обидуваат да ги намалат месечните трошоци, експрес-лонецот може да биде корисен помошник. Не носи стотици евра заштеда преку ноќ, но кај ручеците што инаку бараат долго варење, може да скрати и време и потрошувачка.
Особено кога на менито е гравот. Наместо шпоретот да работи со часови, ручекот може да биде готов многу порано. А и струјомерот ќе има помалку работа.
Б.З.М.
